Zacarias Albano hato’o balansu servisu Sekretáriu Ezekutivu CPLP ba Xefe Estadu

DILI, 24 maiu 2023 (TATOLI)—Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta, kuarta ne’e, simu audiénsia Sekretáriu Ezekutivu Komunidade Nasaun Ko’alia Lian Portugés (CPLP, siglá portugés), Zacarias Albano da Costa, hodi koália kona-ba balansu servisu kona-ba ninia kna’ar hanesan Sekretáriu Ezekutivu Komunidade Nasaun Ko’alia Lian Portugés, iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pite, Dili.
Notísia Relevante: Governu autoriza rekandidatura Zacarias Albano ba mandatu tinan rua-tán
Sekretáriu Ezekutivu CPLP, Zacarias Albano da Costa, hateten ida-ne’e hanesan primeira vizita ofisiál nu’udar sekretáriu ezekutivu CPLP nian no nia mai momentu ida importante ba nasaun ida-ne’e eleisaun foin ramata no rezultadu foin sai, CPLP haruka misaun observasaun eleitorál ida mai iha ne’e.
“Ha’u mai atu halo balansu tinan rua ne’ebé ha’u ka’er kna’ar nu’udar sekretariadu ezekutivu CPLP nian no haree mós ba perspetiva ba futuru tanba Governu foin daudaun propoin tan ba mandatu tinan rua to’o juñu 2025 ba ha’u bele kontinua nu’udar sekretáriu ezekutivu CPLP nian,” nia hateten ba jornalista sira hafoin ramata enkontru ho Xefe Estadu, José Ramos Horta.
Iha enkontru ne’e, nia ho Xefe Estadu ko’alia asuntu hanesan balansu atividade ne’ebé nia parte hala’o nu’udar ezekutivu másimu CPLP nian no daruak ko’alia perspetiva ba futuru bainhira Timor-Leste prepara hela atu ba ASEAN/
Importante mó haree Timor-Leste hanesan membru CPLP liu tinan 20 tiha ona, óinsa mak bele serbisu hamutuk hodi halo kle’an liután relasaun ne’ebé TL iha ho nasaun membru sira seluk, ne’ebé partisipa mós iha CPLP no óinsa mós nasaun sira-ne’e bele iha kooperasaun ekonómika, emprezariál no nasaun ASEAN nian.
“Naturalmente perspetiva kooperasaun ekonómika, emprezariál tema ida ohin importante. Ita la’ós haree de’it iha kuadru CPLP nia laran, ne’ebé ohin foti tema ne’e nu’udar objetivu jerál pilár dahaat ba CPLP. Maibé, oinsá bele mós liuhosi Timor ne’ebé atu sai membru ASEAN nian bele potensializa iha partisipasaun rejiaun ida-ne’e,” nia hateten.
Nia relata pontu tolu ba progresu serbisu ne’ebé hala’o durante tinan rua mak halo esforsu boot serbisu hamutuk ho Prezidente Repúblika no Governu tomak iha Guíne Equatoriál sira konsege duni hasai pena morte hosi sira-nia kódigu penál no agora atu halo mós alterasaun ba konstituisaun hodi halakon pena morte iha nasaun refere, ne’ebé halo CPLP espasu ida livre hosi pena morte.
Asuntu seluk ma ko’alia kona-ba akordu mobilidade jerál no ida-ne’e presiza iha regra TL nian la’o ba nasaun seluk, timoroan barak ba ne’eba agora konsege ona kontrola.
“Ida-ne’e avansu ida konkretu, akordu mobilidade pasu ida importante para iha mobilidade, posibilidade dezlokasaun sidadaun sira hotu CPLP nian hosi rai ida ba rai ida, ne’ebé tenke tuir regra ne’ebé iha nasaun ida-idak nian,” nia dehan.
Seluk mak toka kona-ba kooperasaun ekonómika emprezariál tanba mundu tomak foin sai hosi krize ekonómika ne’ebé mai hosi COVID-19, entaun sei iha faze rekuperasaun ekonómika, importante mak nasaun ida-idak kria kondisaun hodi rekupera lalais maibé TL mesak de’it la to’o ne’eba presiza kooperasaun.
“Iha parte multilaterál para lalais enfrenta dezáfiu rekuperasaun krize ekonómika ida-ne’e, ha]u hanoin aliened pontu tolu ne’e importante hanoin membru hotu CPLP nian tinan rua nia laran, iha avansu barak. Ne’eduni, iha simeira São Tomé e Príncipe se Timor propoin ona sei iha tan eleisaun dala ida ba ba hau-nia mandatu daruak’nian,” nia hateten.
Durante sorumutu, nia dehan, mensajen Prezidente Repúblika nian katak Prezidente Repúblika sei apoia nafatin Timor nia partisipasaun iha CPLP, no CPLP mós prioridade polítika externa nian naturalmente Governu foun mai sei define loloos prioridade.
“Maibé, ita hatene katak partisipasaun ba iha ASEAN ne’e prioridade boot iha tempu oin mai iha kualkér Governu asume funsaun. Maibé, ita iha tiha ona CPLP, ASEAN, ita bolu fatin natural. CPLP ne’e ita-nia razaun de ser, ita-nia identidade ne’e dezde ita-nia luta independénsia. Ita ko’alia, ita diferensa hosi rai sira seluk, tanba ita pertense partila eransa kultural ida tradisaun no lian mós, ohin ita iha lingua ofisiál,” nia hateten.
Nia dehan, keta haluha jeografikamente TL iha rejiaun ne’e, TL nia fatin naturál mak iha ASEAN maibé óinsa mak ASEAN no CPLP bele serbisu hamutuk hodi lori tan vantajen barak liu mai Timor-Leste.
Durante vizita, nia-parte hasoru malu mós ho Primeiru-Ministru, Taur Matan Ruak, no Xefe Estadu.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes

