Governu afirma Timor-Leste livre hosi vírus rabies
DILI, 02 juñu 2023 (TATOLI)—Ministériu Agrikultura no Peska (MAP) liuhosi Diresaun Jerál Pekuária no Veterinária hamutuk ho Ministériu Saúde (MS), sesta ne’e, halo konferénsia imprensa hodi afirma katak Timor-Leste livre hosi moras rabies ka raiva.
“Vírus rabies ne’e rasik daudaun akontese ona iha Nusa Tenggara Timur (NTT) Indónezia maibé ba Timor-Leste rasik seidauk ka livre hela hosi vírus rabies,” Diretór Jerál Pekuária no Veterinária, Domingos Gusmão, afirma iha salaun Uma-adat MAP, Comoro.
Nia dehan, moras rabies nu’udar moras da’et ba ema liuhosi animál asu nia tata, nune’e Organizasaun Saúde Animál Mundiál dezafia saúde públika atu kuidadu ho vírus ne’e tanba bele halakon ema nia moris kada tinan.
“Moras perigu ida-ne’e endémika iha provínsia 25 desde uluk kedas akontese iha Indonézia maibé bainhira moras ne’e mosu sira halo atuasaun,” nia akresenta.
Notísia relevante : Komisaun F husu Governu sensibiliza prevensaun vírus Rabies ba komunidade
Haree hosi vírus ne’ebé mosu nia impaktu ba saúde públika, maka Governu Timor-Leste liuhosi MAP, MS inklui instituisaun relevante sira prepara ona planu kontenjénsia hasoru moras rabies ne’e desde kedan tinan 2017 bainhira mosu iha NTT.
“Ita husu ba públiku labele pániku ho informasaun ne’ebé lansa iha rede sosiál, tanba Governu Timor-Leste liuhosi MAP, MS no instituisaun sira seluk preparadu sei halo atuasaun molok moras ne’e mosu,” nia apela.
Iha fatin hanesan, Pontu Vokál Regulamentu Sanitária Internasionál no Reprezentante Diretór Jerál Prestasaun Saúde, Doutora Josefinha Clarinha João, hateten, kauza moras rabies barak no to’o ohin loron seidauk iha tratamentu atubele kura vírus sira ne’e.
“Iha ona vasina atubele prevene moras ida-ne’e maibé to’o agora ita seidauk rejista kazu ida, entaun atu implementa vasina ida-ne’e presiza espertu sira tuur hamutuk mak iha desizaun klaru lori vasina ne’e mai atu prevene ema labele hetan moras ida-ne’e,” nia dehan.
To’o agora iha ona nasaun 150, liuliu iha kontinente Áfrika no Ázia mak afetadu liu ba moras rabies.
”Dadus hatudu katak ema ne’ebé hetan moras rabies, nia esperansa moris kiik tanba vírus rabies ne’e ataka prinsipalmente iha ita-nia sistema nervozu (saraf) ne’ebé mak kakutak sai hanesan ninia prinsipál órgaun afetadu, tanba iha kakutak nia afeta ba órgaun neuronas, nune’e bele mate. Sintoma moras rabies ba asu mak hanesan asu kaben suli barak no agresivu, tenke evita labele oho para han fali,” nia esplika.
Nune’e mós, Diretora Nasional Veterinaria, Joanita Jong, hateten, MAP, MS no instituisaun relevante sira sei halo esforsu sosializa ba populasaun, liu-liu parte fronteira terrestre, molok vírus ne’e tama territóriu, nune’e bele evita lori animál hanesan asu tama ilegál.
“Husu ita hotu ba oin evita halo atividade ilegál, liuliu hatama animál hanesan asu sira mai Timor-Leste tanba asu afeta ba moras rabies ne’e balun hatudu sintoma, maibé balun laiha, ne’ebé ita la hatene hatama tiha asu mai mak hatudu sintoma iha ne’e impaktu ba ita, nune’e husu ita hotu tenke halo prevensaun,” nia fó hanoin.
Nia salienta, daudaun ne’e moras rabies hatudu liuhosi asu maibé bele mosu mós hosi animál sira seluk hanesan busa, lekirauk no niki.
“Husu ba ita hotu, liu-liu maluk kasadór sira ba oin evita kasa animál fuik sira tanba moras ne’e dalaruma da’et ona ba animál sira ne’e, ita la hatene kasa mai no han bele afeta mós ba ita-nia saúde,” Diretora bolu atensaun.
Jornalista : Arminda Fonseca
Editora : Julia Chatarina
