IX Governu mantein biliaun $2,1 iha Orsamentu Retifikativu OJE 2023
DILI, 14 jullu 2023 (TATOLI)–IX Governu Konstitusionál ne’ebé ninia membru sira foin simu pose iha loron 01 jullu 2023, hahú prepara ona proposta Orsamentu Retifikativu hosi Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2023, ne’ebé ninia valór mantein biliaun $2,1.
“Ita mantein orsamentu ho valór biliaun $2,1, razaun dahuluk maka ezekusaun OJE 2023 bazeia ba dadus ne’ebé hetan hosi sistema katak to’o loron 11 jullu 2023 foin atinje 27%. Ezekusaun sei kiik tebes, se ida-ne’e sei kiik ita atu aumenta tan osan ne’e ita mós sukat ita-nia kapasidade, tanba aumenta tan osan maibé labele ezekuta mós hanesan de’it,” Vise-Ministru Finansa, Helder Lopes, hateten iha ámbitu sesaun traballu kona-ba preparasaun Orsamentu Retifikativu, iha auditóriu Ministériu Finansa (MF), Aitarak-laran, sesta ne’e.
Nune’e, MF sei halo ezersísiu ba tetu orijinál biliaun $2,1, ne’ebé identifika de’it espasu fiskál ba buka osan rasik iha tetu biliaun $2,1 ne’e nia laran.
“Depois maka re-distribuisaun fali ba prioridade Governu ne’e nian hodi implementa iha tinan 2023 no mós atu aloka ba estrutura foun ne’ebé hamosu iha IX Governu Konstitusionál. Tanba ne’e maka ami identifika tiha espasu fiskál ne’e hodi realoka fali ba medida no estratejia foun no orgánika Governu foun, kuandu osan ne’e sei liu dalaruma rezulta ba hamenus tetu orsamentu hosi biliaun $2,1 ne’e bele tun tan, maibé depende ba ezersísiu rasik,” nia esplika.
Notísia relevante : IX Governu Konstitusionál submete ona programa ba PN
Prioridade ne’e maka bazeia ba programa sira ne’ebé Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão hato’o liuhosi nia diskursu iha ámbitu membru IX Governu simu pose.
“Medida ne’ebé temi iha loron 120 ne’e presiza rezolve hanesan stock aimoruk, pasaporte, no foin lalais iha dezastre naturál, ne’ebé presiza halo intervensaun,” nia akresenta
MF iha esperansa katak ho sesaun traballu ida-ne’e bele hetan diretiva no hanoin balun hosi membru Governu sira atubele ajuda aselera lalais proposta Orsamentu Retifikativu atu nune’e bele submete ba Parlamentu Nasionál (PN) iha tempu badak.
Antes ne’e, iha loron 17 novermbru 2023, PN liuhosi reuniaun plenária, aprova proposta-lei númeru 46/V(5a) OJE 2023 ho montante biliaun $3,16 iha finál globál ho votu a-favór 42, kontra 21 no abstensaun rua.
Proposta OJE 2023 inisiál ho montante biliaun $3,16 kompostu hosi orsamentu administrasaun sentrál biliaun $2,8 (montante ne’e inklui ona Fundu Kombatente Libertasaun Nasionál biliaun $1), orsamentu seguransa sosiál hetan alokasaun millaun $235,7 no Rejiaun Administrativu Espesiál Oé-cusse Ambeno (RAEOA) millaun $120.
Iha loron 20 dezembru 2022, PN liuhosi votasaun finál globál halo reformulasaun ba dekretu PN númeru 68/V kona-ba OJE 2023, hodi elimina fundu veteranu biliaun $1, ne’ebé Tribunál Rekursu (TR) deklara inskonstituisionalidade , ho rezultadu votasaun rezultadu votasaun a-favór 40, kontra 0, abstensaun 20.
Pedidu ne’e hato’o hosi Prezidente Repúblika hodi husu ba órgaun lejislativu halo reformulasaun ligadu ho Xefe Estadu nia pedidu ba TR hodi halo fiskalizasaun preventiva ba fundu veteranu biliaun $1 ne’ebé prevee iha proposta-lei OJE 2023 katak inkonstituisionalidade.
Nune’e, montate OJE 2023 to’o agora hamutuk biliaun $2,16, ne’ebé bazeia ba relatóriu hosi MF, iha mandatu ikus VIII Governu, to’o 24 juñu 2023, ezekusaun reál ba Governu tomak esklui kompromisu no obrigasaun sira millaun $552, enkuantu ezekusaun reál ba administrasaun sentrál millaun $529 hosi totál orsamentu alokadu biliaun $1,8. Autoridade RAEOA – ZEESM ezekuta ona millaun $22,6 hosi orsamentu alokadu millaun $120.
Jornalista : Antónia Gusmão
Editora : Julia Chatarina
