iklan

NASIONÁL, POLÍTIKA

Bankada FRETILIN husu TR halo fiskalizasaun abstrata ba proposta OR 2023

Bankada FRETILIN husu TR halo fiskalizasaun abstrata ba proposta OR 2023

Xefe bankada FRETILIN, Deputadu Aniceto Longuinhos Guterres. Imajen Tatoli/António Daciparu.

DILI, 24 agostu 2023 (TATOLI)—Xefe Bankada FRETILIN, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, hateten bankada FRETILIN sei husu Tribunál Rekursu (TR) halo fiskalizasaun abstrata ba proposta-lei Orsamentu Retifikativu (OR) 2023 ne’ebé Parlamentu Nasionál (PN) aprova ona iha finál globál.

Notísia Relevante: PN dezeja susesu ba IX Governu ezekuta OR benefísia povu

“Atu hateten orsamentu ne’e foin aprova. Haree hosi parte ida-ne’e, la tuir rekezitu konstituisionál hanesan hatudu iha artigu 97 pontu rua, lei rua seluk sikat hamutuk ho pedidu orsamentu retifikativu. Ami vota abstensaun, tanba ami haree lei ne’ebé ita foin aprova daudaun, nakonu ho visius ilegalidade, inkonstituisionalidade. Ha’u hakarak hateten iha fatin ida-ne’e, ami sei lori ba Tribunál hodi husu fiskalizasaun abstrata konstitusionalidade ho legalidade,” Aniceto Longuinhos Guterres Lopes hateten liuhusi deklarasaun votu hafoin PN halo votasaun finál globál ba proposta lei OR ba 2023 iha PN, kinta ne’e.

Aleinde ne’e, bankada FRETILIN haree submisaun mai ho maratona lori proposta Orsamentu Retifikativu (OR) mai ne’ebé hamutuk de’it ho lei importante sira, Lei Enkuadramentu Orsamentál (LEO) no lei Tributária ho intensaun atu kria distrisaun foku Deputadu sira-nian ba de’it númeru, maibé la konsege haree didi’ak prinsípiu legál sira.

Proposta OR ne’e mai mós atu proposta halo redusaun ba taxa, maibé iha livru orsamentu katak reseita doméstika sa’e, nune’e orsamentu ne’ebé foin aprova laiha lójika bainhiraTL hatun taxa ho impostu iha parte balun reseita doméstika sae fila-fali, nune’e iha dúvida no formula saida mak Governu halo kontájen ba ida-ne’e.

Aniceto Guterres hateten, bankada observa durante diskusaun OR la’o hosi inísiu to’o ramata, deputadu sira sei hatudu liman ba malu nafatin ka vinga malu uza linguajen ne’ebé la apropriadu, hosi ne’e deputadu sira seidauk preparadu atu serbisu hamutuk atu lori Timor-Leste ba oin.

Hodi bankada Fretilin nia naran, reafirma dala ita tan, respeita desizaun povu nian iha eleisaun lejislativa liu ba no Fretilin komprometidu nafatin atu kontribui opozisaun ida pozitivu, ativu, konstrutivu hala’o kna’ar ho onestidade no frontal ho prioridade estabilidade Estadu no moris di’ak povu nian.

“Fretilin nia prinsípiu ida mós halo krítika frontál, hodi ita ko’alia iha oin, nune’e espera Governu bele rona ami-nia krítika ho mentalidade nakonu no hanesan kontribuisaun ida ba funsionamentu sustentável Estadu nian. Postura ida ne’e hatudu Fretilin hakarak serbisu hamutuk ka kolabora atu lori ita-nia rai ne’e ba oin. Embora hela iha opozisaun, no opozisaun konstrutivu, signifika ami tenke hateten sala buat ne’ebé la loos, no ami apoiu buat ne’ebé loos,” nia hateten.

Durante debate proposta OR, Deputadu sira hosi bankada Fretilin no bankada seluk tan ho hanoin kle’an hodi bele fó hanoin kona-ba prinsípiu legal, proseduál no liuliu ida-ne’ebé prioritáriu nesesidade moris povu nian, maibé pozisaun hosi Governu hatudu de’it mak rezisténsia ba hanoin proposta no komentáriu hosi Deputadu sira.

“Governu nia pozisaun ida-ne’e hatudu mós ladún tau interrese populasaun nian nu’udar prioridade, maibé buka uluk atu diskrimina no ignora inisiativa sira pro Estadu-pro povu ne’ebé Governu anteriór sira hala’o ona. Ezemplu ida mak rezisténsia ne’ebé hatudu repoin alokasaun orsamentál ba uma naroman ba povu, justifikasaun la klaru,” nia dehan.

Nia apela, relasiona ho Timor-Leste agosra iha situasaun defísil sei hasoru presipísiu orsamentál antes tinan 2034, nune’e parte hotu presiza hamutuk kondus ho kuidadu.

Vise bankada CNRT, Deputadu Patrocínio Fernandes, klarifika katak proposta lei Orsamentu Retifikativu (OR) mai ho nia títulu klaru ne’ebé trata ida-idak nia kapítulu rasik, la’ós lori lei OR mak altera lei sira seluk, bele konkorda iha debate konjunta.

“Dezde inísiu proposta-lei ne’e tama iha Parlamentu, la’o tuir ninia andamentu no prosesu rejimentál, no paresér komisaun espesializada sira laiha ida mensiona kona-ba inkonstitusionalidade no ilegalidade, irejimentál kona-ba prosesu debate ida-ne’e, maibé ida-idak ninia pontu de vista. Ami rekoñese karik bankada opozisaun rejista ida-ne’e. Ita hotu hatene katak, kompeténsia atu deklara inkonstitusionalidade mak Tribunál, ne’eduni bankada Fretilin pronúnsia ona ita bele ba,” nia hateten.

Deputadu bankada Governu ne’e agradese ba krítika konstrutiva sira hosi bankada opozisaun iha ambiente demokrásia, PN tenke iha duni opozisaun ida halo kontrolu di’ak, nune’e iha check and balance iha aktu governativa, no parabéns ba reprezentante povu sira vota a-favór ba proposta lei OR.

Maske nune’e, nia hato’o parabéns ba Governu no povu ne’ebé ohin PN aprova OR ba 2023 nian ne’ebé laiha vota kontra, nune’e husu Governu atu ezekuta ho didi’ak.

Notísia Relevante: PN aprova proposta Orsamentu Retifikativu biliaun $1,7 iha finál globál

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór       : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!