MNEK sei aprezenta inisiativa lejislativa ho rekerimentu ASEAN ba iha PN

DILI, 31 agostu 2023 (TATOLI)—Vise Ministra ba Asuntu ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel, hateten Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) sei aprezenta inisiativa lejislativa ne’ebé alínea ho roteiru rekerimentu ASEAN ba iha Parlamentu Nasionál (PN) atu halo diskusaun no aprovasaun.
Notísia Relevante: PN sei kria komisaun ida apoiu Timor-Leste adere ba ASEAN
Nia hateten, Parlamentu Nasionál nia papel importante tebes iha prosesu Timor-Leste nia adezaun no integrasaun rejionál ba ASEAN hodi asegura interese nasionál.
Prosesu integrasaun rejionál ba ASEAN rekere atu alínea TL nia polítika, lei no regulamentu sira haktuir akordu, konvensaun no instrumentu legál ASEAN nian, iha pilár ekonómiku, polítika no seguransa no mós sósiu kulturál.
“Parlamentu Nasionál nia papel hodi halo lei foun ka emenda lei existente ne’ebé kabe ba kompeténsia Parlamentu nian no ratifika akordu ka konvensaun importante hodi asegura ita-nia kompletu ho ASEAN nia rekerimentu ne’ebé hatuur ona iha roteiru ita sai membru plenu. Iha tempu badak, MNEK hanesan ministeriu ba susesu ba adezaun hamutuk liña ministeriu sira ne’ebé hala’o serbisu ba pilár polítika-seguransa, ekonomia no sósiu kulturál sei atualiza planu asaun lejislativa ne’ebé sei alista ezbosu polítika, lei no tratadu no konvensaun internasionál sira ne’ebé kabe ba kompeténsia Parlamentu Nasionál nian hodi aprova no ratifika,” Vise Ministra, Milena Rangel, hateten iha nia intervensaun bainhira sai oradora ba semináriu ho tema “Parlamentu Nasionál, demokrásia no relasaun internasionál”, ne’ebé organiza hosi PN, iha sala plenária, kinta ne’e.
Vise Ministra ko’alia iha semináriu ne’e ho sub-tema Timor-Leste nia adezaun ba ASEAN ho Organizasaun Mundiál Komérsiu.
Aliénde ne’e, Governante ne’e hateten, roteiru ASEAN nian rasik alínea no reflete TL meta no prioridade nasionál ne’ebé hatuur ona iha planu estratéjiku dezenvolvimentu 2011-2030 no estipula kompleta iha programa IX Governu.
Importante tebes ba PN atu asegura alokasaun orsamentu jerál Estadu bele responde ba rekerementu roteiru nian inklui obrigasaun hosi roteiru ne’ebé ita sei kontribui nu’udar membru plenu ASEAN, no obrigasaun hosi liña ministéiru nian ba partisipasaun iha atividade ASEAN nian.
“Adezaun ba ASEAN nu’udar objetivu prinsipál hosi TL ita-nia polítika externa no nu’udar asaun estratéjika ita-nia atu hola parte iha atividade komérsiu, investimentu rejionál, inklui kontribui ba pás no estabilidade rejionál, dudu dezenvolvimentu sosiál hodi hasa’e ita-nia kualidade ba iha mós rekursu umanu,” nia hateten.
Prosesu la’o naruk submete TL nia aplikasaun iha tinan 2011, tempu barak serbisu oioin hala’o iha parte polítika nian no diplomásia iha área hotu-hotu, inklui mós partisipasaun ativa hosi Deputadu sira ne’ebé hala’o kna’ar iha diplomásia parlamentár nian.
Tanba hotu-hotu kontribui ba TL nia andamentu prosesu sira saida mak TL atinje too ohin loron, nune’e admitidu ona hanesan em-prinsípiu membru 11, buat barak presiza halo ba roteiru ne’ebé simu hosi Estadu membru sira atu inplementa.
Nia dehan, Primeiru Ministru ho Prezidente Repúblika pronúnsia ona iha tinan 2025, espera buat hotu lao di’ak bele sai membru plenu.
Durante semináriu, Vise Ministra partila mós ba Deputadu sira kona-ba implementasaun roteiru ne’ebé Estadu membru ASEAN fó ba Timor-Leste.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes

