Top

Xanana: “Ami hakarak sai membru ASEAN konsentra iha sosidade ba kresimentu”

Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão. Imajen/Mídia GPM

DILI, 05 setembru 2023 (TATOLI)–Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão sente onradu bele partisipa iha fórum Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN, sigla inglés) ba dala-43 iha Jakarta-Indonézia, segunda (04/09) hodi troka esperiénsia no matenek sira ho membru sira.

Biban ne’e, bainhira Xanana sai oradór ba fórum ho tema ‘Resilience and Stability in a Fractious Global Economy’, ne’ebé foka liu ba ekonomia globál.

Xefe Governu hato’o motivu Timor-Leste atu sai membru permanente ASEAN hodi fó konfiansa no fiar ba mundu hodi loke investimentu.

“Atrai investidór estranjeiru importante atu dudu ekonomia Timor-Leste, kria postu servisu, moderniza no transforma estrutura ita-nia ekonomia. Ami hakarak sai membru ASEAN ne’ebé konsentra iha sosidade ba kresimentu no dezenvolvimentu, ho partisipasaun, hodi aumenta rendimentu perkapita, esperansa moris, saúde no kombate kiak,” Xanana hateten liuhosi nota ne’ebé Agência Tatoli asesu, tersa ne’e.

Notísia relevante : Espesialista ASEAN no PM Xanana diskute preparasaun rekursu umanu

Xefe Govenu admite, organizasaun rejionál ne’e konsege halibur nasaun sira ho diversidade kulturál no istória hodi forma komunidade ne’ebé  ho kompromisu hamutuk ba toleránsia, soliedariedade no servisu hamutuk atu hametin fiar entre nasaun membru sira hodi garante unidade, pás no estabilidade iha rejiaun.

Aleinde ne’e, Antigu Prezidente Repúblika ne’e preokupa kona-ba alterasaun klimátika ne’ebé membru ASEAN no illa pasífiku sira hasoru.

“Ita hasoru kondisaun klima extrema, inundasaun, bai-loro naruk, anin no mós tasi-been aumenta, ne’ebé akontese tanba falla hosi nasaun boot sira hodi atende mudansa klimátika no nasaun frajil sira sofre impaktu hosi alterasaun klimátika. Illa pasífika hanesan prova ida tanba amesadu atu mout,” Xanana argumenta.

Tanba ne’e, Xanana apela atu kria orden internasionál ne’ebé asenta ba vizaun solidaridade entre ema no mós bem-estar komún hodi ajuda nasaun frajil sira harii reziliénte no estabilidade.

Xefe Ezekutivu ne’ebe hanesan mós Pessoa Eminiente Organizaun g7+ mós destaka kriasaun organizaun g7+ ne’ebé harii hosi nasaun 20 hosi Áfrika, Ázia, Médiu Oriente no Pasífika hodi komunidade internasionál mós rona lian hosi Estadu frajil sira.

“Agora iha estatutu observadór Organizasaun Nasaun Unida (ONU) no bele fó prespetiva ho forma koletiva kona-ba ajenda no servisu ONU, inklui apoia ONU hodi aumenta ativamente segurasa no estabilidade,” Primeiru-Ministru salienta.

Nia dehan, ASEAN bele sai hanesan modelu dezenvolvimentu independente hodi harii komunidade ne’ebé mak solida infraestrutura sosiál no estabilidade ekonómika.

“Ha’u ezije ASEAN atu halo barak tan, ha’u husu atu hateke ba ita-nia reskizaun no sai parte ida hosi rede globál hodi apoia nasaun frajil sira ne’ebé domokrasia no direitu umanu tenke sai baze ba dezenvolvimentu Estadu ida ho dame,” Xanana apela.

Iha biban hanesan, Prezidente Chair of ASEA-BAC 2023, Arsjad Rasjid P.M. agradese ba prezensa Primeiru-Ministru Xanana ne’ebé bele hola parte iha reuniaun a’as ASEAN hodi fahe mós hanoin di’ak sira hosi Timor-Leste nu’udar observadór ASEAN no membru parmanente g7+.

“Sente orgullu tebes ba ita hotu hamutuk ho líder nasionál Timor-Leste no Primeiru-Ministru Timor-Leste, Kay Rala Xanana Gusmão hodi partisipa no fahe mós hanoin ba fórum ASEAN ida ne’e,” Arsjad Rasjid apresia.

Timor-Leste nu’udar nasaun foun ne’ebé iha istória di’ak ho Indonézia no sai parseiru di’ak ba Indonézia inklui membru ASEAN tomak.

“Ita hakarak hametin liután relasaun di’ak ho Timor-Leste hodi hetan objetivu ida interese komún entre rai ne’e ita sei haree Timor-Leste no ASEAN tomak. No agora relasaun ne’e estratéjiku tebes hodi boot ekonomia globál. Tanba ne’e hanesan previléjiu boot ida ba ha’u  hodi konvida Primeiru-Ministru Xanana mai hato’o nia deskursu,” nia tenik.

Forum Business & Investment Summit 2023 partisipa mós hosi setór privadu Timor-Leste ne’ebé envolve iha Kámara Komérsiu Indústria Timor-Leste (CCI-TL, sigla potuges)

Jornalista     : Antónia Gusmão

Editora          : Julia Chatarina

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!