Top

Membru PN husu Governu hasa’e edukasaun sívika valór demokrasia ba sidadaun

Deputadu FRETILIN, Joaquim dos Santos. Imajen Tatoli/Egas Cristóvão

DILI, 20 setembru 2023 (TATOLI)—Membru Parlamentu Nasionál (PN) hosi bankada FRETILIN, Deputadu Joaquim dos Santos, husu Governu hasa’e edukasaun sívika kona-ba prinsípiu ka valór demokrasia ba sidadaun hodi partisipa ativu iha prosesu dezenvolvimentu naasionál.

Notísia Relevante: Camilo Ximenes: Demokrasia iha Timor-Leste seidauk valoriza ho di’ak

“Governu bele reforsa fó edukasaun sívika liuhosi eskola sira no grupu sosiedade kona-ba valór demokrátiku. Hanoin matéria sensibilizasaun valór demokrasia presiza mak partisipasaun polítika, igualidade direitu, respeitu valór umanu, sira-ne’e sai matéria prinipál ho mós obrigasaun sidadaun tanba ohin loron ne’e ema ko’alia direitu mak barak maibé haluha tiha sira-nia obrigasaun. Entaun, Governu uza nia kompeténsia kria kondisaun dezenvolve valór hirak ne’e iha demokrasia,” nia hateten ba Agência Tatoli iha ámbitu komemorasaun loron internasionál demokrasia iha PN, tersa ne’e.

Iha tinan 2007, Nasaun Unida deside loron 15 setembru nu’udar loron Internasionál Demokrasia, nune’e kada tinan mundu tomak komemora ho objetivu atu bolu atensaun ba nesesidade ba defende prinsípiu inkluzaun, liberdade, tratamentu igualitáriu entre indivídu, pás no dezenvolvimentu sustentável.

Nia dehan, mezmu prosesu demokrásia durante ne’e la’o iha Timor-Leste di’ak tebes, hanesan Timor-Leste okupa pozisaun dahitu ba demokrasia iha Ázia no okupa fatin 44 iha mundu tuir Indíse Demokrasia 2022, maibé iha sekuénsia ezersísiu podér polítiku liuliu polítiku-na’in sira mak seidauk kumpre didi’ak kompromisu polítiku ne’ebé hato’o iha tempu eleisaun bainhira ba ukun iha Governu.

Nune’e, nia dehan, ohin loron nasaun sei hasoru problema barak hanesan laiha kampu traballu ba joven, problema má-nutrisaun, povu seidauk asesu edukasaun, saúde no kualidade no dignu inklui problema sira seluk, nune’e presiza kumpre promesa iha tempu eleisaun.

“Kualkér Governu halo kompromisu polítiku atu kumpre kompromisu polítika, polítiku na’in sira la kumpre sira-nia kompromisu eleitorál liuhosi desizaun polítika sira no implementasaun lei. Nune’e, atu labele mosu tan problema sosiál sira mak polítiku sira tenke kumpre kompromisu polítiku ne’ebé ita promete ba povu,” nia hateten.

Tuir revista británika The Enonomist, nota di’ak ne’ebé país ne’e hetan iha kategoria prosesu eleitorál no pluralizmu atinje 9,58, liberdade sivíl 7,35, kultura polítika 6,88, funsionamentu Governu 5,93 no partisipasaun polítika 5,56.

Iha klasifikasaun índise 2022, Timor-Leste mosu entre grupu nasaun konsiderada “demokrasia imperfeita” no iha pozisaun datoluk entre país ne’ebé ko’alia língua portugeza, iha Portugál nia kotuk (ho pozisaun 28.º) no Kabu Verde (35.º).

Índise Demokrasia konstrui ho baze ba avaliasaun ba kategoria lima: prosesu eleitorál no pluralizmu, funsionamentu Governu, partisipasaun polítika, kultura polítika no liberdade sivíl.

Deputada bankada PD, Maria Teresa Giusmão, hateten demokrasia ne’e katak ukun ne’e mai hosi povu, maibé  durante ne’e  ukun na’in sira iha implementasaun seidauk atinje to’o meta ne’ebé ema hotu hakarak, tanba demokrasia nia sasukat mak sustentabilidade ema hotu-hotu iha serbisu, ema hotu-hotu tenke asesu ba edukasaun, saúde ho di’ak, mezmu durante ne’e dezenvolvimentu nasaun lao ona buat barak maibé sei iha problema sira-ne’ebé povu kontinua hasoru, lei garante direitu sidadaun.

Nune’e, nia fiar programa IX Governu Konstitisionál ne’ebé hetan ona aprovasaun unanimidade iha PN rasik, hodi hein aprezentasaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2024, PD sei fó prioridade iha diskusaun defende alokasaun orsamentu ba setór importante sira hanesan saúde, edukasaun, agrikultura hodi responde ba poblema sira-ne’ebé povu kontinua hasoru.

Deputadu KHUNTO, Luís Roberto, hateten mezmu ita Timor-Leste okupa pozisaun dahitu ba demokrasia iha Ázia no okupa fatin 44 iha mundu tuir Indíse Demokrasia 2022, haree hosi nivel prosesu eleitorál plurarizmu no sira seluk maibé haree fali parte seluk tinan 20-resin ona maibé ko’alia kona-ba povu sei halerik ba infraestrutura báziku hanesan bee moos, estrada, edukasaun, saúde, kampu traballu ba joven, nune’e KHUNTO kontinua husu polítika na’in sira hotu atu hamutuk luta hasoru.

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!