DILI, 22 setembru 2023 (TATOLI) – Edukasaun inkluziva sai nafatin prioridade ba Governu, tanba ne’e Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus, promete katak sei presta atensaun ba ema ho defisiénsia sira-nian direitu asesu ba edukasaun hanesan ho estudante sira seluk.
Investimentu ne’ebé Ministériu Edukasaun (ME) hakarak halo iha 2024 mak disponibiliza formasaun ba profesór ensinu rekorrente sira no apoia ekipamentu adekuadu ba sentru formasaun tolu ne’ebé hanorin estudante defisiénsia sira.
“Ministériu sei halo esforsu atu trata kondisaun ida di’ak iha sentru formasaun Dili, Aileu no Lautém ne’ebé Ministériu Edukasaun instala ona atu estudante ho defisiénsia sira bele hetan edukasaun ida adekuada”, ministra promete iha Vila Verde, ohin.
Papél Ministériu Edukasaun nian maka atu tau-matan ba ema ho defisiénsia sira, tanba ne’e sei prioriza formasaun ba profesór sira ne’ebé durante ne’e apoia programa ensinu rekorrente, nune’e bele hetan koñesimentu ida sufisiente hodi tulun fali ema ho defisiénsia sira ne’ebé maka hakarak hetan edukasaun.
“Se ita-nian profesór sira ne’ebé maka apoia edukasaun inkluziva ne’e maka seidauk entende didi’ak, entaun ita-nian papél maka atu kontinua fó formasaun ba sira atubele hetan abilidade no koñesimentu adekuadu hodi aplika fali ba estudante ho defisiénsia sira”, afirma.
Nia dehan direitu ema nian ne’ebé konsagra ona iha konstitusionál nia laran tenke tane aas nafatin, nune’e labele viola fali konstituisaun ne’e rasik. Iha artigu 59 iha Konstisaun no Lei Baze Edukasaun ne’ebé Parlamentu aprova iha 2008 hatuur fundamentu boot tebtebes ba edukasaun inkluziva iha Timor-Leste ne’ebé lei ne’e hatete katak labarik hotu-hotu ho idade eskolár tinan neen to’o 37 nomós populasaun hotu-hotu ne’ebé iha vontade atu estuda tenki iha asesu hahú husi edukasaun bázika ba to’o iha nivel aas liu.
Tanba ne’e, Ministériu Edukasaun kontinua trata asuntu direitu ba profesór edukasaun inkluziva ne’e ho di’ak no ho responsabilidade, nune’e sira bele partisipa iha programa formasaun ida kompleta atubele tranzmite fali ba ema ho defisiente sira.
Durante ne’e formasaun ba profesór edukasaun inkluziva ne’e hala’o tiha ona tanba ministériu mós iha sentru formasaun ba ema ho defisiénsia iha munisípiu tolu, maibé dalaruma formasaun mak la sufisiente, nune’e prejudika atividade aprendizajen iha sentru sira ne’e.
Diretór-Ezekutivu Asosiasaun Defisiénsia Timor-Leste (ADTL), Cesário da Silva, hatete sentru formasaun rua ne’ebé ME harii, iha Aileu no Dili, laiha ekipamentu adekuadu atu halo prosesu aprendizajen ba ema ho defisiénsia sira.
Cesário da Silva hatete ida ne’e hafoin halo observasaun ba sentru rua ne’e. “Tenke prepara ekipamentu hodi fasilita no tulun ema ho defisiénsia sira asesu ho di’ak. Iha tinan ne’e, ami bá halo observasaun iha sentru rua no konsege identifika katak laiha ekipamentu esensiál hanesan kadeira roda hodi atende sira hodi partisipa iha prosesu aprendizajen”, Cesário da Silva hatete iha Caicoli.
Aleinde ekipamentu, ADTL mós deskobre katak profesór balun ne’ebé hanorin ema ho defisiénsia seidauk domina matéria oinsá atu hanorin estudante sira kona-ba letra braille no lian jestuál, tanba ne’e difikulta ema ho defisiénsia atu partisipa iha prosesu aprendizajen ho di’ak.
Notísia relevante: Sentru formasaun rua laiha ekipamentu adekuadu ba ema ho defisiénsia
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora
