Top

Komisaun B husu Governu aprezenta lejislasaun alínea ho rekerimentu ASEAN

Logotipu ASEAN. Imajen/Espesiál

DILI, 22 setembru 2023 (TATOLI)—Membru komisaun B trata asuntu Negósiu Estranjeiru no Defeza ho Seguransa iha Parlamentu Nasionál (PN), Deputadu Natalino dos Santos, husu Governu atu aprezenta inisiativa lejislasaun alínea ho rekerimentu ASEAN atu PN bele halo diskusaun no aprovasaun.

Notísia Relevante: TL-membru ASEAN diskute asuntu ODS iha Nova Iorke

“Importante tebes ita-nia espetativa Timor-Leste atu adere ba ASEAN, maibé ita haree iha aspeitu balun seidauk. Ita tama ba ne’eba hanesan kona-ba preparasaun lejislasaun iha rezolusaun, ratifika akordu ka konvensaun hanesan rekezitu atu ita prienxe antes ita tama ba iha ne’eba. Entaun, hakarak ka lakohi, ita tenke kompleta. Entaun, ami Komisaun B hein de’it bainhira mak Governu atu hato’o ninia proposta mai,” Deputadu Natalino hateten ba Agência Tatoli iha uma fukun PN, sesta ne’e.

Nia dehan, antes ne’e PN iha ona komunikasaun ho Vise Ministra ASEAN atu haree kona-ba lejislasaun sira-ne’ebé alínea ho roteiru rekerimentu ASEAN, nune’e nafatin husu atu bele aprezenta inisiativa iha tempu badak.

“Komunika ona ho governante tutela, tanba antes ne’e Vise Ministra ASEAN adianta ona tempu badak hodi iaprezenta nisiativa mai. Hanesan ita hatene, IX Governu foin fulan tolu no agora foku diskusaun proposta Orsamentu Jerál Estadu 2024, hafoin ne’e sira bele submete lejislasaun sira importante tebes hodi PN bele diskute no aprova, nune’e iha implementasaun ita iha ona kuadru legál bele regula Estadu rasik,” nia dehan.

Tanba ne’e, nia hateten, bainhira Governu submete inisiativa sira mai PN sei fó prioridade diskusaun.

Deputadu ne’e preokupa mak timoroan tenke prepara aan konsolida rekursu umanu bainhira adere sai membru plenu, tanba ne’e Primeiru-Ministru rasik dehan TL seidauk bele tama hein to’o tama iha tinan 2025, tanba TL sei kria kondisaun sira liuliu kompleta dokumentu sira importante inklui lejislasaun sira.

Nia aseita, PN kria komisaun ida hodi haree ba asuntu ASEAN nune’e lejislasaun sira-ne’ebé tama bele foku liután.

Antes ne’e, Vise Ministra ba asuntu ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel, hateten Ministéiru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) sei aprezenta inisiativa lejislativa ne’ebé alínea ho roteiru rekerimentu ASEAN ba iha Parlamentu Nasionál atu halo diskusaun no aprovasaun.

Nia hateten, Parlamentu Nasionál nia papel importante tebes iha prosesu TL nia adezaun no integrasaun rejionál ba ASEAN, hodi asegura TL interrese nasionál.

Prosesu integrasaun rejionál ba ASEAN rekere TL atu alínea polítika, lei no regulamentu sira haktuir akordu, konvensaun no instrumentu legál ASEAN nian iha pilár ekonómiku, polítika no seguransa no mós sósiu kulturál.

“Parlamentu Nasionál nia papel hodi halo lei foun ka emenda lei existente ne’ebé kabe ba kompeténsia Parlamentu nian no ratifika akordu ka konvensaun importante hodi asegura ita-nia kompletu ho ASEAN nia rekerimentu ne’ebé hatuur ona iha roteiru ita sai membru plenu,” nia hateten.

Iha tempu badak, MNEK hanesan ministériu ba susesu adezaun hamutuk liña ministeriu sira-ne’ebé hala’o serbisu ba pilár polítika-seguransa, ekonomia no sósiu kulturál sei atualiza planu asaun lejislativa ne’ebé sei alista ezbosu polítika, lei no tratadu no konvensaun internasionál sira ne’ebé kabe ba kompeténsia Parlamentu Nasionál nian hodi aprova no ratifika.

Governante ne’e hateten, roteiru ASEAN nian rasik alínea no reflete TL meta no prioridade nasionál ne’ebé hatuur ona iha planu estratéjiku dezenvolvimentu 2011-2030 no estipula kompleta iha programa IX Governu Konstitusionál.

Importante tebes ba PN atu asegura alokasaun orsamentu jerál Estadu bele responde ba rekerementu roteiru nian, inklui obrigasaun hosi roteiru ne’ebé sei kontribui nu’udar membru plenu ASEAN, no obrigasaun hosi liña ministériu nian ba partisipasaun iha atividade ASEAN nian.

“Adezaun ba ASEAN nu’udar objetivu prinsipál hosi ita-nia polítika externa no nu’udar asaun estratéjika ita-nia atu hola parte iha atividade komérsiu, investimentu rejionál, inklui kontribui ba pás no estabilidade rejionál, dudu dezenvolvimentu sosiál hodi hasa’e ita-nia kualidade ba iha mós rekursu umanu,” nia dehan.

Prosesu la’o naruk submete aplikasaun iha tinan 2011, tempu barak serbisu oioin TL hala’o iha parte polítika nian no diplomásia iha área hotu-hotu, inklui mós partisipasaun ativa hosi Deputadu sira-ne’ebé hala’o kna’ar iha diplomásia parlamentár nian.

Tamba, hotu-hotu kontribui ba TL nia andamentu prosesu sira saida mak atinje too ohin loron, nune’e admitidu ona hanesan em-prinsípiu membru 11, buat barak presiza halo ba roteiru ne’ebé TL simu hosi Estadu membru sira atu implementa.

Nia dehan, Primeiru-Ministru ho Prezidente Repúblika pronúnsia ona iha tinan 2025, espera buat hotu lao di’ak, Timor-Leste bele sai membru plenu.

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór         : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!