UNFPA-Universidade Tasmania asina akordu hakotu mortalidade maternál iha TL

DILI, 22 setembru 2023 (TATOLI) – Fundus Nasaun Unida ba Populasaun (UNFPA) hamutuk Universidade Tasmania ho Ministériu Saúde asina memorandu entendimentu atu muda atitude no komportamentu hodi hakotu mortalidade inan no oan iha Timor-Leste.
Reprezentante UNFPA iha Timor-Leste, Pressia Arifin-Cabo hateten, parsería ida-ne’e sei utiliza laboratóriu komportamentál husi Tasmania nia tékniku péritu sira, iha área mudansa ba hahalok no sosiál hodi prodúz dezeñu ba mobilizasaun sosiál no komunidade.
“Objetivu husi asina memorandu ne’e, tanba Universidade Tasmania nia laboratóriu komportamentál uza siénsia komportamentál hodi komprende, oinsá ema bele hola desizaun iha área krítiku sira iha moris, hanesan saúde no servisu. Persepsaun ida ne’e tulun hodi dezeñu nia solusaun sira hodi hatan mudansa sira iha ekonomia no sosiál”, Pressia Arifin-Cabo informa iha Hotel Timor, ohin.
Nia dehan, Universidade liuhosi Laboratóriu Komportamentál sei mós fornese formadór péritu sira hodi tulun programa promosaun saúde, husi Ministériu Saúde atu uza estratejia mudansa sosiál no komportamentu nian.
“Feto sira ho idade reprodutivu bele mai iha fasilidade saúde sira atu asesu ba servisu sira hanesan Planememantu Familiár, Kuidadu ante-natál no Post-natál, no importante liu mak sira partu ho asisténsia husi pesoál saúde sira ne’ebé treinadu”, nia esplika.
Nia hatutan, Asinatura Memoradu entendimentu ne’e liuhosi progresu di’ak tebes ne’ebé halo ona atu redúz mortalidade materna, iha servisu barak liután mak presiza atu halo hodi muda fiar sosiál no kulturál sira.
“UNFPA fornese ona solusaun tékniku sira atu hatun mortalidade materna iha Timor-Leste, hanesan estabelesimentu Sentru Kuidadu Emerjénsia Obstétriku no Neonatal-Báziku (KEmON-B), implementasaun ba matadalan nasionál ba Kuidadu Ante-Natál no Pos-Natál, no treina fornesedór saúde sira iha servisu saúde materna,” Nia relata.
Maske nune’e, besik 52% husi feto sira iha Timor-Leste mak la hola parte iha servisu sira ne’e tanba deit menus konsiénsia no preferensia sira relasiona ho prátika kulturál no sosiál sira.
Iha fatin hnaesan, Diretór husi Laboratóriu Komportamental husi Tasmania Professor Swee-Hoon Chuah, informa ida ne’e onra ida atu hetan oportunidade hodi tulun servisu importante ida ne’e parseria ho UNFPA.
“Nível mortalidade materna iha Timor-Leste ne’e aas teb-tebes, ami hare’e ba oin atu apoiu peskiza, oreintasaun tékniku no treinamentu ne’ebé bele tulun atu bele muda moris no iha rezultadu saúde ne’ebé diak liu,” Swee-Hoon Chuah hateten.
Nune’e, UNFPA ho Laboratóriu Komprotamentál Tasmania sei estabelese kolaborasaun ba tempu naruk atu kombate mortalidade materna iha Timor-Leste liu husi mudansa sosiál no komportamentu iha nível komunidade no uma-kain sira, hahú husi inan sira, enkuantu envolve mos sira nia katuas-oan, banin no familia sira tomak.
Aleinde Diretór Nasionál Apoiu Kuidadu Saúde Primaria na Família, iha MinistériuSaúde, Noel Gama Soares, dehan atividade ida ne’e parseiru UNFPA asina nota entendimentu ho universidade Tasmania atu haree kona-ba mudansa komportamentu komunidade liuliu inan isin rua sira atu bele hakbesik an ba fasilidade saúde ne’ebé besik atu halo aninatal care nune’e bele redúz mortalidade inan no oan iha Timor-Leste.
“Asina MoU ida ne’e importante tebes entaun hanesan MS servisu iha ida ne’e liuliu iha kuidadu saúde primáriu liuhosi promosaun saúde oinsá ita konvense komunidade sira atu ba partu iha fasilidade saúde sira ne’ebé mak besik. Tanba ita timor ne’e nível edukasuan menus tebes no mós haree ita-nia geografia inan sira barak hela iha área rurál maibé ida ne’e Ministériu Saúde durante haree katak bainhira sira la mai oinsá profisionál saúde sira hakbesik an ba hodi fó partus iha uma”, Noel Gama Soares konklui.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Zezito Silva

