DILI, 25 setembru 2023 (TATOLI) – Ministru Edukasaun Superiór, Siénsia no Kultura, José Honório Jerónimo, konsidera atividade peskiza ne’ebé grupu universidade sira halo importante duni, tanba ne’e nia sei aprezenta ba Konsellu Ministru hodi hasa’e osan ba investigasaun sientífika nian.
Ministru haktuir katak Governu nia programa importante ida maka sei reforsa mós atividade Institutu Nasionál Siénsia no Teknolojia (INCT, sigla portugés) nian tanba institutu ne’e mak realiza kona-ba peskiza, maibé dalabarak osan la sufisiente atu hala’o atividade sira ne’e.
“Ha’u ladún konkorda tanba dalabarak peskiza sientífika INCT apoia de’it osan ho montante entre rihun $3 to’o $5 de’it. Ne’e ita labele halo buat ida”, governante hatete iha Balide, ohin.
Ministru kompara orsamentu nasaun seluk sira ba atividade peskiza ne’e kuaze ho verba entre rihun $20 to’o 30. Tanba ne’e maka iha nia mandatu ba tinan lima nia laran ne’e sei halo esforsu hodi tau duni osan ba peskiza atubele tulun investigadór sira hetan rezultadu ida di’ak.
Tuir governante, Timor-Leste presiza duni halo peskiza barak liu tan hodi bele apoia Governu atu uza matéria sira ne’e hodi trasa planu no programa. Tanba ne’e, nia husu ba prezidente INCT atu halo ezersísiu ida hodi tau osan ba peskiza ne’e rasik.
“Ha’u ko’alia ona ho Primeiru Ministru kona-ba asuntu peskiza ne’e no nia aseita. Tanba ne’e, ita tenke aselera hodi tau osan iha atividade peskiza hodi tulun ita-nian peskizadór”, salienta.
Prezidente INCT, José Cornélio Guterres, relata katak atividade investigasaun ne’ebé maka sira realiza daudaun ne’e ho osan ki’ik. INCT simu ona proposta husi grupu peskizadór sira hamutuk 40 no depois halo avaliasaun iha de’it grupu 12 mak mak selesiona .
“Husi grupu peskiza 12 ne’e kuaze Universidade Nasionál Timor Lorosa’e mak barak liu. Sira-nian atividade peskiza ne’e barak liu halo iha Dili, Bobonaro, Lautém no Manufahi”, dehan.
Liga ba preokupasaun ministru nian kona-ba orsamentu ba peskiza ki’ik, dirijente INCT admite mós ida ne’e no hanesan governante hatete ona katak sei reforsa planu INCT nian hodi defende orsamentu peskiza iha Konsellu Ministru no Parlamentu Nasional ne’e buat ida di’ak tebes no konsidera pasu pozitivu ida ba INCT.
Tinan ida ne’e, INCT iha de’it fundu hamutuk rihun $75 hodi apoia ba grupu peskizadór 12 ne’e atu hala’o sira-nian atividade entre jullu no novembru. Kada grupu hetan valór lahanesan. Se peskiza hala’o iha Dili nia osan $3.500 no iha munisípiu sei hetan $4.500.
Notísia relevante: Ministru Longuinhos husu Prezidente INCT promove institutu liuhosi atividade peskiza
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora
