DILI, 06 novembru 2023 (TATOLI) – Kontribui ba dezenvolvimetu setór edukasaun, liuliu relasaun pedagójika ho alunu sira iha Eskola Bázika São Miguel Arcanjo iha Same, Manufahi, Filomena da Costa eskollida ba prémiu prestíjiu Princess Maha Chakri edisaun dalimak tinan 2023 husi reinu Tailándia.
Serimónia simu prémiu ne’e hala’o iha, loron 17 outubru, iha Centara Grand and Bangkok Convention Centre Central World no prezide direta husi Princeza Maha Chakri Sirindhorn. Prémiu ne’e fó kada tinan rua ba manorin sira husi nasaun 11 iha ASEAN, inklui Timor-Leste tanba promove setór edukativu.
“Prémiu ne’e rasik reinu Tailándia oferese ba profesór sira ne’ebé maka konsege halo ona mudansa ba alunu sira-nian moris no fó ona kontribuisaun ba dezenvolvimentu edukasaun iha ida-idak nia nasaun, liuliu iha eskola ne’ebé hanorin ba”, Filomena konta ba Tatoli via telefone.
Prémiu ne’ebé maka oferese ne’e mak hanesan medalla, sertifikadu, escudo no honra alfinete de ouro nomós osan ho montante rihun $10 ne’ebé mai husi serbisu hamutuk ho fundasaun Prémiu Princeza Maha Chakri, Sekretariadu Konsellu Profesór husi Ministériu Edukasaun iha nasaun 11, Fund for Educational Equality (EEF), Ministériu Interiór, Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, inklui instituisaun sira ne’ebé maka relevante ho asuntu ne’e.
Husi Timor-Leste, Filomena da Costa, profesora ida ne’ebé hanorin lian malaiu iha eskola bázika terseiru siklu São Miguel Arcanjo Same konsege loke ona odamatan ba oportunidade iha futuru ba estudante sira ne’ebé maka iha kapasidade iha dalen malaiu, liuhusi sentru Mother Teresa Home Care hodi apoia formasaun ba labarik orfanatu sira ne’ebé abandonadu. Oras ne’e daudaun sentru ne’e akumula ona labarik ho idade entre 3-15.
Filomena da Costa, baibain bolu Mimi, oan husi João da Costa Ribeiro no Clarinda da Costa hatete katak nia mai husi família simples ne’ebé moris husi responsabilidade inan faluk ida nian de’it. Agora nia serbisu hanesan manorin maske serbisu ne’e ki’ik, maibé nia lakohi atu mehi ba buat ida ne’ebé boot.
“Ha’u harak atu halo fali buat seluk, maibé Maromak fó ona buat ne’ebé di’ak liu ona mai ha’u. Ha’u agradese tebes ba buat ne’ebé ha’u hetan ona ho Prémiu Princess Maha Chakri. Ha’u kontente loos tanba antes ne’e ha’u nunka iha mehi atu hetan buat sira ne’e, maibé buat sira ne’e hotu serbisu na’i Maromak nian”, dehan.
Manorin ne’ebé remata ninia eskola sekundária no labele kontinua nia estudu ba universidade tanba difikuldade iha finanseira ne’e deside tuir kursu língua portugeza. Durante tinan rua nia konsege tuir kursu to’o nivel II no labele kontinua ba nivel tuirmai tanba laiha vokasaun atu sai hanesan profesór. Maibé, iha loron ida, profesora portugeza husi Portugál haree hetan nia kapasidade no fó sujestaun atu husu ba parte eskola hodi fó lisensa ba nia hodi bele sai edukadora.
Tanba orasaun no tulun Na’i Maromak nian, Padre Anibal da Costa, Vigáriu Parókia Same fó lisensa liuhusi Diretór Eskola Bázika Katólika São Miguel Arcanjo hodi simu nia atu hanorin durante fulan neen. Husi ida ne’e nia kontinua kursu no hanorin iha eskola nu’udar profesora kontratada.
Filomena da Costa haktuir katak prosesu selesaun atu hetan Prémiu Prinseza Maha Chakri liuhusi kompetisaun ne’ebé halo husi diresaun relasaun internasionál iha Ministériu Edukasaun ninia mahon no atividade ne’e realiza iha kada munisípiu. Prosesu ne’e rasik hahú husi prienxe formuláriu ba rejistrasaun, aprezenta mós vídeo sira relasiona ho serbisu sira ne’ebé maka halo ona iha sentru ne’ebé harii ona inklui aprezenta dokumentu seluk ne’ebé tenke kompleta ho profisaun hanesan profesór/a.
Bainhira faze selesaun remata, ekipa husi Ministériu Edukasaun halo verifikasaun ba serbisu kandidatura sira-nian, depois ida ne’e mak ba intrevista no ikus mai ekipa sira halo mós vizita ba eskola ne’ebé maka kandidatura sira hanorin ba.
Husi prosesu selesaun no verifikasaun ne’ebé maka ekipa husi Ministériu Edukasaun halo no deside katak Filomena da Costa husi Manufahi mak tama iha kategoria atu reprezenta Timor-Leste hodi simu prémiu. Tanba husi nia dokumentu sira ne’ebé hatudu katak aprendizajen iha Timor-Leste kuaze eskola barak mak seidauk iha ninia infraestrutura ne’ebé adekuada. Presiza iha lei ruma atu iha reforma ba profesór sira nomós kontinua formasaun ba profesór sira hodi hasa’e sira-ninia abilidade.
“Ha’u nia mensajen, hakarak sai profesór tenke orgullu. Tanba husi ita-ninia hanorin sira bele fahe koñesimentu ne’ebé ita iha ba fali ema seluk. Tanba ita sei simu fali buat ne’ebé barak liu. Husi profisaun hanesan profesór sei hahoris profisaun barak iha mundu ne’e”, dehan.
Aleinde Filomena, Prémiu Maha Chakri fó mós ba profesór na’in-10 seluk mak hanesan Mohamad Amir Irwan Haji (husi Brunei Darussalam), Chakriya Hay (Kamboja), Harisdayani (Indonézia), Kimfueang Heuangmany (Laos), Saifulnizan Che Ismail (Malázia), Daw Aye Su Win (Myanmar), Jerwin Valencia (Filipina), Chew Luan Penny Chong (Singapura), Manh Hung Nguyen (Vietname) no Niwat Ngerngammesuk (Tailándia).
Rekorde katak, iha 2021, Diretór Eskola Ensinu Báziku Sentrál númeru 01 Baucau, Vicente da Silva Marcal, sai mós vensedór ba Prémiu Maha Chakri, hanesan mellor profesór no iha 2019, profesora Lurdes Rangel Gonçalves husi Ensinu Baziku Filiál Matata, Railaco, Ermera, hetan mós prémiu refere tanba halo kontribuisaun boot ba estudante sira-nian moris, hametin no inspira alunu sira hodi estuda.
Notísia relevante: Fundasaun Prémiu Prinseza Maha Chakri vizita Eskola EBC 01 Baucau
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora




