iklan

NASIONÁL, DILI, HEADLINE, SOSIEDADE SIVĺL

JSMP rekomenda PN mantein artigu proibisaun fó indultu ba kazu grave

JSMP rekomenda PN mantein artigu proibisaun fó indultu ba kazu grave

Diretóra Ezekutiva JSMP, Ana Paula Marçal. Imajen Tatoli/Egas Cristovão

DILI, 08 novembru 2023 (TATOLI) – Diretora Ezekutivu Programa Sistema Monitorizasaun Justisa (JSMP,siglá inglés), Ana Paula Marçal rekomenda ba Parlamentu Nasionál atu mantein artigu sira kona-bá proibisaun ba Prezidente Repúblika hodi fó indultu ba krime grave-sira iha lei  númeru 1/VI (1a) Prosedimentu Konsensaun Indultu no Komutasaun Pena.

“Ezbosu lei foun iha Parlamentu Nasionál ne’ebé aprova ne’e, Prezidente Repúblika  bele fó indultu ba kuálker ema prizioneiru tanba artigu proibisaun ba indultu kazu grave laiha. Nune’e, husu atu limitasaun ba indultu iha artigu lei anteriór tenke tau nafatin iha lei foun hanesan krime korupsaun, tanzisionál, terorismu, abuzu no violasaun sexuál ne’e labele fó indultu”, Diretora ne’e hateten ba Agência TATOLI, iha kn’aar fatin-Dili.

Notísia Relevante: Bankada Governu vota kontra poposta FRETILIN ba projetu-lei indultu

Diretora ne’e dehan : “Tanba sa ita tenke hamosu lei?, bainbain ita atu altera ka hamosu lei ruma, tanba lei anteriór ka tuan la fó benefísiu ka protesaun ba komunidade, se lei foun jerál loos, di’ak liu ita uza lei tuan, ne’e ami nia hanoin”, nia afirma.

Tanba, nia dehan kazu nia gravidade no komplexidade ne’e fó impaktu ba vítima sira ne’ebé hetan sofrimentu, maske arguidu ka kondenadu sira iha direitu ba indultu no Prezidente Repúblika iha kompetensia fó indultu.

Nia hakarak Prezidente Repúblika fó indultu ba ema sira ne’ebé aptu hodi simu indultu hanesan kondisaun saúde grave no kumpre metade pena iha prizaun no tenke avalia husi responsável husi prizaun sira katak bele duni hetan indultu.

“Maibé, Krime sira hanesan abuzu sexuál hasoru menor, korrupsaun no krime kontra umanidade labele hetan indultu husi Prezidente Repúblika”, nia afirma.

Komisaun A iha Parlamentu Nasionál aprova ona lei  númeru 1/VI (1a) Prosedimentu Konsensaun Indultu no Komutasaun Pena iha generalidade, nune’e hein meza PN tau ajenda diskusaun faze espesialidade no votasaun finál globál iha plenária.

Antes ne’e, Prezidente Komisaun A, Deputadu Patrocínio Fernandes, hateten projetu-lei ne’e hetan ona aprovasaun iha komisaun iha faze espesialidade no komisaun envia ona relatóriu no paresér ba meza PN.

Enkuantu, iha loron 3 fulan-outubru tinan ne’e, Parlamentu Nasionál liuhosi reuniaun plenária aprova projetu-lei númeru 1/VI (1a) Prosedimentu Konsensaun Indultu no Komutasaun Pena iha faze jeneralidade ho votu afavór 37, kontra 22 no abstensaun ha’at (4).

Tuir relatóriu paresér inisiál komisaun A trata asuntu Justisa no Konstituisionál ne’ebé Agência Tatoli asesu, haktuir ba projetu lei ne’e iha artigu hamutuk 13, ne’ebé hahú hosi Kapítulu I Dispozisaun Jerál ho artigu haat kompostu hosi artigu 1 Objetu, artigu 2 Ámbitu, artigu 3 Definisaun, artigu 4 Natureza.

Kapítulu II Instrusaun inisiativa no desizaun ho artigu rua kompostu hosi artigu 5 Lejitimidade, artigu 6 Inisiativa, artigu 7 Instrusaun, artigu 8 Audisaun Governu, artigu 9 Desizaun, artigu 10 Efeitu, artigu 11 Komunikasaun indultu, komutasaun no nia ezekusaun.

Kapítulu III Dispozisaun finál ho artigu rua, hanesan artigu 12 revogasaun no artigu 13 Entrada vigór.

Enkuantu iha lei vijente, lei 5/2016, 25 maiu, kona-ba Prosedimentu Konseisaun Indultu no Komutasaun Pena, ho artigu existente hamutuk 11, kompostu hosi artigu 1 Objetu, artigu 2 Efeitu, artigu 3 Kriteiru konsesaun, artigu 4 Krime insuscetíveis indultu.

Artigu 5 Data anual ba konsesaun indultu no komutasaun pena, artigu 6 aprezentasaun pedidu indultu no komutasaun pena.

Artigu 7 Instrusaun, artigu 8 Paresér no remesa autos, artigu 9 Dekretu Prezidensiál no libertasaun imediata rekluzu, artigu 10 revogasaun no artigu 11 entrega em vigór.

Tuir relatóriu paresér Komisaun A, haktuir eliminasaun ba limitasaun poder indultu, enkuantu iha lei vijente trata la’ós de’it prosedimentu, maibé kontein mós norma inside kona-ba exersísiu poder indultár, iha artigu 3,4 no 5, nune’e projeitu lei pretende apenas norma prosedimentál, elimina norma fixa parametru no limite ba poder de indultar.

No projeitu lei ne’e introdús definisaun foun ‘’Indultu’’ no “komutasaun pena”,  substansialmente diferensa hosi Kódiku Penál, indultu apenas perdaun totál pena no la’ós perdaun parsiál, no komutasaun pena pasa la’ós só komutasaun (troca de uma pena por outra) hanesan mós diminuisaun pena.

Ba natureza no fundamentu indultu, lei atuál la kontein definisaun natureza indultu nein refere razaun indultu bazea, kontráriu ho projeitu lei ne’e define natureza indultu hanesan “intervensaun polítika” no define ho nia fundamentu “razaun umanitária”.

Ba iha revogasaun indultu, projetu lei mantein posibilidade revogasaun indultu, mas afasta-se filosófia hosi lei vijente.

Iha projetu lei ne’e mós introdús inovasaun iha mateéria rekere indultu (lejitimidade) hosi Xefe Estadu estranjeiru no reprezentante misaun diplomátiku.

Kona-ba instrusaun, iha lei vijente prosesu inklui konsulta paresér ne’ebé prodús hosi órgaun justisa envolve iha ezekusaun pena, hanesan serbisu prizionál, Ministéiru Públiku no Tribunál (artigu 7, 8), maibé iha projeitu lei ne’e elimina konsulta hosi instánsia sira ne’e.

Ba efeitu indultu, referénsia dahuluk halo kona-ba reperkusaun direta ho definisaun foun proposta iha projetu lei ne’e iha eleitu indultu no komutasaun pena.

Tanba ho razaun refere, definisaun efeitu indultu pasa perdaun totál, maibé la’ós perdaun parsiál, tanba pasa efeitu komutasaun pena, diferensa substansiál reprezenta inovasaun introdús hosi projetu lei ne’e dahuluk (i) iha estinsaun efeitu sívil kondenasaun, ida-ne’e responsabilidade sivil decorrente krime iha forma indemnizasaun sivil no daruak (ii) iha kanselamentu iha rejistu kriminál ba kondenasaun kona-ba a qual recaiu indultu.

Notísia relevante:  Komisaun A aprova ona artigu haat projetu-lei indultu iha faze generalidade

Jornalista: Jesuína Xavier                

Editór       : Florencio Miranda Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!