DILI, 15 janeiru 2024 (TATOLI) – Ministériu Edukasaun (ME) sei espande Sentru Aprendizajen no Formasaun Eskolár Timor-Leste (CAFÉ, sigla portugés) ba munisípiu Ainaro, Ataúro no Manatuto hanesan projetu pilotu ida, nune’e bele responde ba programa Governu Dasiak nian ne’ebé hakarak iha mandatu tinan lima ne’e bele iha ona eskola CAFE iha postu administrativu sira hotu iha territoriu.
Koordenadór Projetu CAFE, Roger Soares, hatete, tinan ida ne’e, eskola CAFE ne’ebé ME determina ona atu loke iha Manatuto iha postu administrativu Laleia ne’e iha Eskola Bázika Filiál Lifau, iha Ainaro sei loke iha Eskola Sentrál Maubisse Vila no iha Ataúro iha ona liña koordenasaun, maibé sei hein hela desizaun husi nivel autoridade munisipál.
“Ba Ataúro nian observasaun téknika ami halo ona, ita hein de’it desizaun husi nivel autoridade munisípál, tanba sira maka determina estatututu jurídiku ne’e rasik muda ona ba munisípiu, entaun desizaun sira ne’e presiza iha konkordánsia ka akordu ruma entre autoridade munisipál”, Roger Soares dehan ba Tatoli, iha Vila Verde, ohin.
Dirijente ne’e esplika katak maske iha ona liña koordenassaun maibé to’o agora seidauk iha desizaun no tékniku Ministériu Edukasaun konsege identifika ona fatin atu loke eskola CAFE iha Ataúro ne’e mak iha Eskola Bázika Sentrál Maumeta Vila.
Eskola CAFE ne’ebé maka atu alarga bá fatin tolu ne’e atu loke ensinu pré-eskolár no báziku primeiru no segundu siklu. Eskola foun tolu ne’e ninia prosesu matríkula kontinua foti de’it husi alunu sira ne’ebé maka eziste ona iha eskola ne’e depois hatuur tan de’it eskola CAFE iha ne’ebá. Ba eskola foun ne’e, ME sei koloka profesór lima ka neen ba kada sentru.
Ba eskola sira ne’ebé maka oferese ona fatin ba eskola CAFE ne’e rasik ninia profesór sira mós sei hetan aprendizajen adisionál ida husi profesór portugés sira iha pedagojia no didátiku.
Profesór portugés 150 sei apoia eskola CAFE iha tinan ne’e
Ba tinan 2024 ne’e, profesór portugés hamutuk 150 mak sei mai apoia eskola CAFE no manorin sira ne’e sei to’o iha Timor-Leste iha 21 janeiru.
Kada tinan ME sempre presiza profesór portugés sira liu 100. Iha tinan kotuk, profesór 136 maka hetan kontratu ho ME hodi mai apoia prosesu aprendizajen ba eskola CAFE iha Timor-Leste.
“Kompara ho tinan sira ba kotuk dezlokasaun porofesór portugés ba tinan ida ne’e sedu liu tanba sempre atraza mínimu fulan rua ka tolu, bainhira prosesu aprendzajen atu atinje ona primeiru trimestre”, Roger Soares relembra.
Iha tinan ida ne’e, tuir dirijente ne’e, sira-nian xegada lalais liu tanba rezultadu husi aprosimasaun intensiva entre gabinete koordenasaun Ministériu Edukasaun no Ministériu Negósiu Estranjeiru.
Tuir nia, bainhira profesór sira ne’e to’o ona, ministériu sei koloka kedan sira bá iha munisípiu sira ne’ebé maka eskola CAFE estabelese ona hodi hahú sira-nian prosesu aprendizajen ba estudnate sira, inklui apoia mós profesór timoroan sira.
Projetu CAFE estabelese liuhusi protokolu ida asinadu iha dezembru 2014 no nia durasaun tinan haat. Protokolu ne’e estende tinan ida, iha jullu 2017 no revistu iha dezembru 2019. Hanesan protokolu Eskola Referénsia, Protokolu Kooperasaun Bilaterál relativu ba Projetu CAFE define eskola sira iha projetu ne’e gratuita, públika, ne’ebé tuir kurríkulu nasionál ofisiál iha dalen portugés (ho esesaun tetun no relijiaun) no kada tinan iha turma foun iha nivel eskolaridade seginte, to’o kobre nivel até 12.o anu. Alterasaun ne’e inklui aumentu númeru másimu estudante kada turma ba 30 no ezije substituisaun graduál manorin portugés sira ho timoroan sira ne’ebé simu formasaun.
Dezde nia kriasaun eskola CAFE ne’e iha progresu signifikativamente. Eskola ne’e komesa kobre ona ninia atividade iha territóriu ho totál alunu hamutuk 10.057.
Projetu CAFE ho objetivu atu mellora kualidade sistema edukativu timoroan, liuhusi hanorin ho dalen portugés no formasaun ba profesór timoroan sira.
Notísia relevante: Portugál kontinua deklara apoiu eskola CAFE iha TL
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora
