KRAM finaliza fiskalizasaun ba fatin formasaun GAM

DILI, 24 janeiru 2024 (TATOLI) – Prezidente Komisaun Reguladora Arte Marsiál (KRAM), Octavio da Conceição, informa, durante fulan rua-resein KRAM servisu hamutuk ho Komandu Polisia Nasionál Timor-Leste (PNTL) no autoridade lokál halo fiskalizasaun ba fatin formasaun Grupu Arte Marsiál (GAM) iha territoriu nasionál no finaliza ona.
“Fiskalizasaun ne’ebé ita hala’o bazeia ba rezolusaun No.45/2023 10 novembru ne’ebé hasai hosi Konsellu Ministru hodi suspende total pratika arte marsiál, iha rezolusaun ne’e-mós fó biban ba ami hamutuk ho komandu PNTL atu halo fiskalizasaun ba fatin treinamentu arte marsiál hotu iha teritoriu no finaliza ona fó tan loron 90 ami prepara hodi hato’o ba Ministeriu Juventude Desportu Arte Kultura no Ministeriu Interior atu submete Konsellu Ministru hodi foti desizaun,” hatete Octavio ba Agência TATOLI, iha edifisiu KRAM, kuarta ne’e.
Durante fiskalizasaun pontu lima importante mak KRAM-PNTL utiliza iha fatin formasaun GAM tolu hanesan Persaudaraan Setia Hati Terate (PSHT), Kmanek Oan Rai Klaran (KORK) no IKS-PTL.
Iha fiskalizasaun ne’e, ho ba bazeia ba segunda diretiva KRAM hanesan dahuluk halo identifika sé mak responsavél másimu ba fain formasaun; daruak sé mak sai treinadór loloos ba ranting ou fatin formasaun ne’e; datoluk mak identifika sé mak rai na’in; dahaat atu hatene estatutu rai ne’e rai privadu ka, rai eransa ka rai estadu ka oinsa atu hatene ida ne’e; dalima mak atu hatene kondisaun mínimu estabelese treinamentu ba membru arte marsiál sira ka la’e, hanesan iha haris fatin no sede ka la’e, iha fatin sira ne’e nakloke ba públiku ka lae.
“Durante fiskalizasaun ne’e idendifika fatin barak mak la priense rekezitu báziku ne’ebé ita fó sai, maibé ita seidauk foti desizaun, bainhira relatoriu hotu hato’o ona ba Ministeriu Juventude Desportu Arte no Kultura ho Ministeriu Interior submete ba Konsellu Ministru mak foti desizaun, maibé ami mós fó hanoin nafatin ba fatin sira seidauk priense kriteriu ne’e atu hadia a’an, sé nafatin nune’e desizaun Governu nian tun tenke simu konsekuensia taka,” nia konklui.
Total fatin formasaun GAM tolu hanesan PSHT, KORK no IKS-PTL ne’ebé KRAM-PNTL halo ona fiskalizasaun hamutuk 993 iha territoriu nasionál.
Kria lei regula GAR
Entretantu, Prezidente KRAM) afirma Ministériu Juventude Desportu Arte no Kultura (MJDAK) orienta ona KRAM atu halo estudu viabilidade kle’an atu nune’e iha tinan 2025 bele tau ona orsamentu hodi estabelese lei ba Grupu Arte Rituál , nune’e bele regula hanesan mós Grupu Arte Marsiál (GAM).
“Ministru Juventude Desportu Arte no Kultura orienta ona ami atu halo estudu viabilidade ida, planu estratéjiku ruma atu nune’e iha orsamentu tinan 2025 nian bele halo ona elaborasaun pakote lei ba regula arte rituál sira,” hatete Octavio ba Agência TATOLI iha edifisiu KRAM, kuarta ne’e.
Tanba ne’e, KRAM sei servisu hamutuk ho entidade hotu inklui instituisaun Governamentál, autoridade lokál, entidade religioza, Sosiedade Sivíl no lia na’in ne’ebé kaer kultura iha teritoriu nasionál.
“Ita sei loke prosesu konsulta públiku ida, liu hosi fiskalizasaun ida mós no peskiza ida klean tanba arte rituál liga direita ho ita nia kultura, liga ho ita nia uma lisan, liga ho ita nia rai lulik, liga ho buat hotu Timor-Leste nian,” nia relata.
Tuir nia, iha faze peskiza atu haree mós parte antropolojia nian kona-ba oinsa ezistensia GAR no estrutura legál hosi normas tradisionál iha baze nune’e hamosu lei ba GAR labele konfrontativa ho estrutura legál hosi kultura ne’ebé eziste ona.
Prosesu estudu no peskiza sei hala’o iha tempu besik nune’e iha tinan 2025 hakat ona ba faze inplementasaun lei.
Notísia relevante: PR Horta apoia desizaun Governu suspende atividade GAM no GAR
Jornalista: Hortencio Sanchez
Editór : Florencio Miranda Ximenes

