Labele obriga ME viola lei maibé husu kompete iha bolsa rekrutamentu

DILI, 15 fevereiru 2024 (TATOLI)—Portavós Gabinete Ministériu Edukasaun (ME), Filipe Rodrigues Pereira, hateten problema ingresu espesiál ba eis profesór 2023 nian ne’e labele obrigada ME atu viola fali dekretu-lei 31/2023, 31 maiu ne’e maibé kompeta iha bolsa rekrutamentu (kandidatu).

“Problema kontratadu eis profesór sira-ne’e, ami hakarak hato’o ba públiku katak labele obriga Ministériu Edukasaun atu viola lei. Deskulpa ami sei la halo ida-ne’e. Solusaun mak kompete iha konkursu bolsu rekrutamentu ka kandidatu ne’e. Ministériu Edukasaun hakarak eis profesór kontratadu tenke liuhusi konkursu bolsu rekrutamentu, hafoin mak ministériu planea hodi prepara no sira tuir fali formasaun,” Portavós ne’e hateten ba jornalista sira iha salaun VIP ME, Vila Verde, kinta ne’e.

Portavós hatutan katak problema eis profesór kontratadu ne’e halo interpretasaun ba dekretu-lei 31/2023 ne’e mak atu rezolve problema ne’e dalan neé tenke ba tribunal, maibé ministra edukasaun hatán katak nasaun demókratika no livre ne’e bele ba tribunál.

Atu hateten de’it katak eis profesór kontratadu 2023 hotu-hotu la prienxe kritériu, tanba iha artigu 11, 31/2023 ne’e, sira tenke halo avaliasaun dezempeñu maibé ba profesór 2021 ho 2022 nian de’it.

Ida-ne’e, bazea ba despaixu hosi Komisaun Funsaun Públika númeru 124332023 hateten katak sira tenke aprezenta última avaliasaun dezempeñu rejista iha SIGAP tinan 2021 ho 2022 nian, la’ós ba 2023 nian.

“Agora sira ejize atu halo avaliasaun dezempeñu maibé iha artigu 11 ne’e hateten avaliasaun dezempeñu ne’e ba 2021 ho 2022. Ita sempre rona katak kolega profesór kontratadu hateten sira hanorin kle’ur ona ka voluntáriu kle’ur iha eskola. Profesór kontratadu ka parsiál ne’e laiha ligasaun ho jurídiku ho ME, durante ne’e sira iha ligasaun ho eskola ne’ebé sira hanorin ba tanba inan-aman mak tau osan hamutuk selu sira,” nia dehan.

Hosi kestaun ne’e, eis profesór kontratadu sira-ne’e, mosu situasaun iha ikus-ikus ne’e raan nakali, Parlamentu Nasionál foti sai kestaun, sosiedade sivíl, entidade ka figura entidade ko’alia, no eis profesór kontratadu mós halo manifestasaun kuaze loron-loron, ba ida-ne’e ministériu Edukasaun la taka matan no tilun tanba ME akompañia hela situasaun hirak ne’e.

“Maibé iha tempu ida-ne’e ha’u hakarak hateten katak Ministériu Edukasaun aplika regra liga ho dekretu-lei 31/2023, 31 maiu, ne’ebé VIII Governu halo no Prezidente Repúblika, José Ramos Horta promulga. Entaun, Dekretu-lei ne’e mak Ministériu Edukasaun hodi la’o liga ho ingresu espesiál. Ida-ne’e laiha dalan atu renova kontratu, agora ezijénsia ikus ne’e eis profesór kontratadu hakarak renova,” nia dehan.

Antes ne’e, iha novembru 2023, ME planu lori fali profesór kontratadu sira hotu iha territóriu nasionál atu tama mai ingresu espesiál ne’e ba profesór kuaze 600.000, ME koordena ho Komisaun Funsaun Públika (KFP) halo jestaun ida ba númeru ne’e inklui mós profesór kontratadu 2023.

Hosi profesór kuaze 600.000 ne’e, ema 4.600 mak Ministériu Edukasaun hatama ba ingresu espesiál bazea ba dekretu-lei 31/2023, no dekretu lei ne’e mak obriga ME atu lori ingresu espesiál no ida la tama ingresu espesiál mak eis profesór sira 2023 ne’e tanab profesór sira-ne’e la prense kritériu tanba laiha abilitasaun literária baixarelatu ne’e.

Aleinde ne’e, nia dehan, ME iha fulan-jullu 2024 no foin servisu loron hirak de’it mosu ona ezijénsia eis profesór kontratadu katak sira la simu saláriu durante fulan neen (6).

Ho kestaun ne’e, portavós ne’e hateten, ministra edukasaun hakfodak no husu ba parte rekursu umanu atu buka tuir tanbasá mak profesór 2023 kontratadu la simu saláriu fulan neen. Hafoin buka informasaun no verifikasaun no halo deskobrementu ba sira-nia lista katak Ministru Juventude no Desportu iha tempu ne’ebá asina tiha kontratu ho eis profesór kontratadu kuaze 1.499.

“Asina tiha kontratu maibé la lori kontratu ne’e ba rejistu iha SIGAP iha Komisaun Funsaun Públika entaun Komisaun Funsaun Públika labele prosesa sira-nia saláriu ba Finansa, tanba ne’e mak durante fulan neen resin, la simu saláriu. Iha momentu ne’ebá kedas Ministru Edukasaun buka koordena kedas ho Ministériu Finansa no Komisaun Funsaun Públika atu selu profesór kontratadu sira-nia saláriu,” nia dehan.

Hosi númeru ne’e, ME halo verifikasaun no hetan ema balun hosi Indonézia no iha balun ne’ebé mak abilitasaun literária sekundáriu jerál de’it.

Bainhira halo tiha verifikasaun ba dokumentu no identifika balun la liu kritéria ne’e, Ministra edukasaun hasai hotu tiha kuaze 1.499 lori ba Komisaun Funsaun Públika hodi rejista iha ne’ebá no presesa lalais sira-nia saláriu, no servisu ida-ne’e hotu tiha no ikus halo pagamentu ne’e halo fazeadamente no to’o iha dezembru no simu tan sira-nia saláriu désimu terseiru.

Porta-vos ne’e akresenta tan katak eis profesór sira-ne’e iha fulan-jeneiru nia-laran sia ejize katak atu renova sira-nia kontratu maibé ME kaer ba sira-nia kontratu ne’ebé termina iha 31 dezembru 2023.

Ministra hasai hotu tiha kuaze 1.499 lori ba Komisaun Funsaun Públika hodi rejista iha ne’ebá no presesa lalais sira-nia saláriu no servisu ida-ne’e hotu tiha, ikus halo pagamentu salariál désimu terseiru

Planu ME atu kria kondisaun formasaun ba eis profesór sira atu aumenta sira-nia koñesimentu no hetan abilitasaun literária baixarelatu, nia hatán, atu tuir formasaun iha INFORDEPE ne’e, só ema ne’ebé profesór kontratadu ministériu nian.

“Se la’ós profesór kontratadu ministériu nian mak ME sei la halo programa ida-ne’e. Tanba kursu INFORDEPE ne’e nia objetivu mak atu hasa’e profesór kontratadu ka permanente iha Ministériu ida-ne’e,” nia dehan.

Koordenadór Eis Profesór Kontratadu 2023, Celestinho Belo, hateten, sira-nia prezensa iha loron ohin ne’e mai konfirma kona-ba notifikasaun Provedoria Direitu Umanu no Justisa (PDHJ, sigla portugés).

“Ami-nia prezensa iha ne’e la’ós halo manifestasaun. Manifestasaun ne’e tenke halo karta ba autoridade seguransa para koordena fatin iha ne’ebé no halo oinsá. Iha segunda ne’e la’ós manifestasaun maibé ami mai atu konfirma karta konfirmasaun, tanba ami hetan karta hosi PDHJ, sira fó tempu ba ministra edukasaun atu rezolve ami-nia problema dentro de loron 30, hosi 17 janeiru to’o 17 fevereiru 2024. Tanba ne’e mak sira bolu ami atu simu karta notifikasaun, no karta ne’e ami entrega ona ba ME,” nia dehan.

Tanba ne’e, nai dehan, ohin mai hodi konfirma karta ne’e hodi bele hatene resposta hosi ME nian maibé ME fó hela resposta maibé fó hatene ba seguransa katak notifikasaun PDHJ ne’e sira simu ona no haruka fila ona ba PDHJ.

“Ami hakarak rona direta hosi ministra tanbasá mak liuhosi fali ema seluk. Ita hotu iha ne’e tau informa malu maibé ME lakohi. Tanba ne’e mak ami atu konfirma fali PDHJ,” nia dehan.

Koordenaór ne’e hateten problema mak avaliasaun dezempeñu de’it ona, no sira ejize atu entrega avaliasaun dezempeñu 2021 no 2022, maibé iha artigu 11 ne’e la hakerek tinan.

“Atu ba ingresu espesiál mak kritéiru ida mak avaliasaun dezempeñu mínimu “bom” no rejistu ona iha SIGAP no laiha ne’ebé la ko’alia kona-ba tinan. Ami hanorin kompleta tinan ida ona, tanbasá mak la halo avaliasaun dezempeñu. Agora artigu 38, dekretu-lei 1/2023, hateten funsionáriu bele hetan entre fulan neen ba leten agora ami tinan ida ona,” nia hateten.

Nia dehan, bainhira laiha solusaun mak pusibilidade sei mosu manifestasaun no dalan ida mak lori ba Ministériu Públiku hodi prosesa.

Notísia Relevante: Profesór kontratadu 4.019 sei tama iha ingresu espesiál

Jornalista : Osória Marques

Editór       : Cancio Ximenes