DILI, 13 marsu 2024 (TATOLI)—Deputadu CNRT, Natalino dos Santos, hateten nesesáriu duni bele altera lei Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC, siglá portugés) bainhira nafatin laiha konsensu hosi bankada parlamentár ba eleisaun komisáriu CAC.
Notísia Relevante: Bankada CNRT komunika FRETILIN diskute kona-ba eleisaun komisáriu CAC
“Ha’u sente alternativu mak ida-ne’e. Maibé, ha’u haree iha vontade hosi mós Deputadu sira seluk, karik ita hein took to’o fulan oin mak laiha, alternativu mak lei mak determina ita bele halo. Deputadu iha lejitimidade no kompeténsia oinsá atu bele altera lei hodi aprezenta projetu-lei, ne’e kna’ar nu’udar lejisladór haree katak lei ne’e mak sai obstákulu armoniza hodi ajusta nune’e bele realiza eleisaun,” nia hateten ba Agência Tatoli iha uma fukun Parlamentu Nasionál (PN), kuarta ne’e.
Nune’e, bainhira laiha nafatin konsensu entre bankada parlamentár alternativu mak aprezenta inisiativa hodi altera lei vijente CAC nian kona-ba kórum atu eleisaun komunisáriu CAC ne’e presiza Deputadu prezente 48 hodi altera tiha, tanba Governu rasik submete naran kandidatu lista úniku ba kandidatu komisáriu CAC ne’e rasik, no eleisaun komisáriu CAC ne’e adia beibeik dezde tinan kotuk to’o mai agora.
Maibe, Tuir Deputadu Natalino, katak eleisaun komisáriu CAC ne’e iha tiha ona konkordánsia loloos atu hala’o eleisaun iha semana uluk, tanba Deputadu balun la marka prezensa ba tratamentu saúde no balun halo misaun serbisu ba li’ur, entaun eleisaun ne’e la konsege hala’o.
“Maibé CAC ne’e tuir lei tenke prienxe dois terços Deputadu prezente hodi halo eleisaun. Agora fila-fali ba bankada sira atu bele haree ita-nia sistema tenke prienxe kórum, embora nia liu ho votu maiória simples, maibé iha prienxe Deputadu prezente nia tenke dois terços iha plenária,” nia dehan.
Tanba ne’e, tuir nia, eleisaun ba komisáriu CAC ne’e dada to’o ohin loron no agora depende ba Deputadu sira-nia votande no bankada Governu iha Deputadu na’in-37 de’it, ne’ebé Deputadu na’in-65 atu haree importánsia ka lae komisaun CAC harii.
“Ba ami CNRT haree importante tebe-tebes atu bele fó segimentu ba prosesu ne’ebé la’o tiha ona. Agora atu prienxe rekezitu hodi liu ba eleisaun tuir lei, ita tenke iha Deputadu prezente dois terços, agora kolega sira husi bankada opozisaun mós tenke marka prezensa hodi ita bele solusiona,” nia hateten.
Deputada PD, Maria Teresa Gusmão, hateten se haree fallansu ruma ne’ebé lei ne’e impata atu prosesu ne’e la’o lala’is liu, se nesesáriu duni bele halo alterasaun maibé ida-ne’e Deputadu hotu bele halo desizaun atu altera lei nesesáriu duni ne’e bele halo.
Maibé bankada boot rua hanesan CNRT ho FRETILIN iha konsensu no vontade duni atu estabelese no la prezúdika buat ida-ne’e, bele aselera lalais laiha buat ida tanba ne’e hanoin vontade komunikasaun bankada boot rua oinsá iha konsensu.
“Fó konfiansa boot tebes ba bankada boot rua hanesan CNRT ho FRETILIN atu buka konsensu lalais hodi bele realiza eleisaun ba komisáriu CAC, atu bele halo serbisu ho di’ak liután hosi instituisaun CAC,” nia hateten.
Entretantu, kuarta ne’e, jornalista Agência Tatoli tenta konfirma ho Xefe Bankada FRETILIN, Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, kona-ba komunikasaun eleisaun komisáriu CAC maibé lakohi fó komentáriu ho mídia tanba okupadu ho serbisu seluk.
Antes ne’e, iha 03 marsu 2024, Prezidente Parlamentu Nasionál (PN), Maria Fernanda Lay, hateten ohin meza adia ajenda eleisaun Komisáriu Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC, siglá portugés).
“Ohin, ha’u temi iha plenária, ha’u altera tiha ajenda (eleisaun komisáriu CAC) tanba razaun téknika kórum la to’o. Ne’ebé, hanoin kórum ¾ mantein ne’ebé Deputadu 48 tenke mantein iha, se laiha labele tau ba votasaun, laiha kórum ne’ebé lei ezije,” Prezidente PN ne’e hateten ba jornalista sira iha PN, tersa ne’e.
Bainhira la prienxe kórum mak meza deside kansela ajenda ba eleisaun komisáriu CAC no semana oin sei tau fali ba ajenda.
Kona-ba konsensu eleisaun komisáriu CAC, Prezidente PN ne’e, hateten ida-ne’e xefe bankada sira tanba sira mak halo negosiasaun no nia-parte halo intervensaun nesesáriu kala’e no bankada mak tenke halo negosiasaun.
Antes ne’e, Primeira Sekretária Meza PN, Deputada, Maria Teresa Gusmão, hateten iha reuniaun líder bankada iha 29 fevereiru 2024 deside ajenda ona ba reuniaun plenária iha loron 05 fulan-marsu hala’o eleisaun komisáriu CAC.
Antes ne’e, Segundu Sekretária Meza Parlamentu Nasionál (PN), Deputada Bendita Monis Magno, informa Governu haruka ona naran Rui Pereira dos Santos, nu’udar kandidatu lista úniku ba komisáriu CAC.
Tuir lejislasaun ne’ebé vigora, naran sira-ne’ebé propoin hosi Governu sei analiza no vota hosi PN, no sira-nia designasaun sei presiza maiória absoluta husi Deputadu ne’ebé marka prezensa, pelumenus ¾ hosi Deputadu ho funsaun efetiva.
Notísia Relevante: Komisáriu CAC Sergio Hornai nia mandatu ramata iha 21 janeiru
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes
