PN husu Governu ezekuta OJE 2024 tuir kategória orsamentál

DILI, 14 marsu 2024 (TATOLI)—Parlamentu Nasionál (PN) liuhusi Prezidente Komisaun C trata asuntu Finansa Públika, Deputada Cedelízia Faria dos Santos, husu Governu liuhosi ministériu no entidade públiku sira hotu atu ezekuta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2024 tuir kategória orsamentál ne’ebé define ona iha programa.
Notísia Relevante: PN konsidera ezekusaun OJE 2024 sei kiik
Governu liuhosi ministériu sira tenke ezekuta orsamentu tuir kategoria orsamentál kada ministériu nian, tanba orsamentu aloka ba liña ministériu sira tuir programa ne’ebé define ona, nune’e komisaun preokupa ministériu balun iha ezekusaun OJE 2024 foin mak trimestre dahuluk seidauk hotu komesa foti fali orsamentu hosi kategória ida ba fali kategória seluk, maibé lei fó dalan.
“Ami preokupa uitoan, tanba se ita halo orsamentu di’ak, ita labele halo viroment ida-ne’ebé mak sedu liu, haree hosi planeamentu oinsá maibé lei fó dalan katak la liu hosi 20% Governu bele halo de’it viroment, la presiza to’o mai Parlamentu Nasionál,” Prezidente Komisaun C, Deputada Cedelízia Faria dos Santos, hateten ba jornalista sira hafoin hala’o fiskalizasaun iha edifísiu Ministériu Finansa (MF), Aitarak Laran, kinta ne’e.
Tuir Nia, iha Lei Enkuadramentu Orsamentál (LEO) nian ko’alia klaru ona kona-ba viroment ne’ebé liuhosi 20% iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2024.
Viroment mak mudansa fali osan ida hosi kategória ida ba kategória seluk ka programa ida ba programa seluk, no komisaun C preokupa tanba orsamentu ne’e por programa, nune’e se orsamentu por programa atu halo viroment mós tenke muda fila-fali hosi programa ida-nian tau fali ba programa seluk, hosi kategória osan ida-ne’e tau fali kategoria seluk.
“Ami preokupa foin mak to’o de’it fulan marsu, ita foin mak ezekuta de’it (Orsamentu Jerál Estadu OJE 2024), ita halo tiha ona viroment. Tuir komisaun C nia haree, ne’e ladún di’ak no espera karik sira iha duni razaun espesífiku sira halo viroment. Maibé, ami espera ba oin buat hanesan ne’e labele akontese, tanba ita foin trimestre primeiru de’it seidauk hotu,” nia dehan.
Tanba ne’e, nia husu Ministériu Finansa (MF) atu halo kontrolu di’ak ba liña ministériu sira, hodi garante kontrolu entermu jestaun finansa públika.
Tanba, orsamentu hotu dekretu-lei ida kona-ba implementasaun ne’e hatudu katak kada liña ministerial iha papél ba haree ne’e, maibé atu halo pedidu viroment tenke liu mai ministériu mak tenke aprova halo reativu iha sistema, entaun hakarak ka lakohi Ministériu Finansa tenke tau ne’e no fó hanoin inklui mós komisaun C iha PN.
Ministra Finansa, Santina Cardoso, rekoñese iha ministériu balun komesa halo vioroment, maibé lei autoriza no introdús mós mekanizmu kontrolu husi MF ba ministériu sira.
“Hanoin vioroment tuir lei autoriza para atu halo alterasaun iha nesesidade atu halo alterasaun orsamentu, ne’eduni ministériu balun komesa halo alterasaun orsamentu tanba iha nesesidade. Maibé, iha OJE 2024, ha’u hatene katak ita introdús ona kontrolu ida 20%, sira só bele halo alterasaun másimu to’o 20% ne’ebé mak iha lei sira anteriór laiha,” nia hateten.
Nune’e, MF nafatin reforsa nia kontrolu entermu jestaun finansa públika hodi serbisu hamutuk ho ministériu sira atu asegura katak jestaun finansa públika iha governasaun ida-ne’e bele promove nafatin transparánsia no akuntabilidade.
Entertantu, tuir dadus hosi Portál Transparánsia ne’ebé Agência Tatoli asesu haktuir katak, orsamentál hatudu orsamentu orijen ba tinan fiskál 2024 mak $2,237,618,655.00, ne’ebé ho kompromisu $74,343,534.61, obrigasaun $16,177,212.44, ho atuál $129,699,136.98, balansu $2,049,753,195.85, ne’ebé koresponde ho 5.1%.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes

