DILI, 26 abríl 2024 (TATOLI)—Diretór ezekutivu Fundu Dezenvolvimentu Capital Humano (FDCH), Júlio Aparício, hateten Governu Konstitusionál da-sia revoga programa Bolsa Hakbiit maibé Konsellu Administrasaun sei tau matan nafatin.
Notísia Relevante: FDCH prevee millaun $1.5 ba programa bolsa hakbiit
“Kona-ba bolsa hakbiit, Governu Konstitusionál da-sia revoga tiha ka hakotu tiha. Maibé ami ho Konsellu Administrasaun nia esforsu ne’e sei iha prosesu nia-laran, hodi nune’e bele oinsá atu tau matan nafatin ba estudante ne’ebé iha prestasaun no iha duni kapasidade intelektuál, atu kontinua nafatin sira-nia estudu iha ensinu superiór,” nia dehan ba jornalista sira, iha nia knaar fatin, sesta ne’e.
Nia dehan, Governu revoga programa ne´e tanba sei iha estudante 400-resin ne’ebé laiha valór.
“Entaun, ba ha’u, Governu iha razaun revoga. Ema hotu hakarak kontribui ba apoiu subsídiu ne’e maibé estudante la esforsu atu hetan valór ne’ebé di’ak. Naran bolsa hakbiit ka bolsa estudu katak estudante iha kbiit maibé laiha kapasidade finanseiru ne’e mak Governu fasilita subsídiu. Agora estudante hakarak de’it mak osan no osan,” nia dehan.
Nia hateten, iha estudante balun ne’ebé la eskola tiha ona maibé lista naran sei mai nafatin mós kontinua selu nafatin, no ida-ne’e realidade la’ós hotu maibé iha balun de’it.
“Tanba ne’e mak ami sei hein, ita hetan ona valór mak ita deside ba aprezenta Konselu Administrasaun, nune’e hetan solusaun ba estudante asesu bolsa hakbiit,” nia dehan.
Dirijente ne’e hatutan, atu solusiona kestaun ne’e mak FDCH atu aprezenta ba Konsellu Administrasaun maibé la kongese.
“Ami atu aprezenta, iha loron 02 abríl maibé ami simu fali orientasaun iha lorokraik ne’e, hosi Primeiru Minsitru entaun lakosege maibé nafatin esforsu oinsá hetan solusaun. Maibé, iha mós problema husi universidade sira tanba seidauk fó valor. Iha 96 abríl, ami aprezenta ba Konsellu Administrasaun,” nia hateten.
Iha 06 fevereiru to’o ramata, FDCH fó tempu fulan ida hodi haruka valór mai maibé kooperasaun la’o defísil loos, entaun estudante hakarak mak osan de’it to’o estudante balun nia departamentu, universidade lahatene.
Tanba FDCH nia vizaun ne’e atu haforsa, dezenvolve kapitál umanu sai forte hodi kontribui no haforsa prosesu dezenvolvimentu. Ne’e katak, ema-ne’ebé esforsu makaas iha intelektuál, nune’e futuru nia bele hadi’a nia moris rasik no kontribui prosesu dezenvolvimentu ba rai ida-ne’e.
“Ami-nia pontu vogál loro-loron ba iha universidade atu observa katak ema-ne’e estuda ka lae. Hosi ne’e mak ami bele aprezenta fali ba Konselu Administrasaun iha tempu badak. Iha estudante balun ne’ebé valór tama ona no sei haree hira mak di’ak no ladi’ak mak hafoin deside. Ida-ne’e ami-nia esforsu no ami-nia Konsellu Administrasaun laran di’ak tanba Governu revoga ona maibé Konselu Administrasaun nafatin buka dalan hodi solusiona,” nia dehan,
Nia fiar ba Prezidente Konsellu Administrasaun FDCH, Gastão de Sousa, membro mak Ministru Justisa, Ministra Finansa, Ministru Rekursu Petróleo Minerais, Ministru Ensinu Superior Siénsia no Kultura (MESSK) no Sekretáriu Estadu Formasaun Professionál Empregu (SEFOPE), tanba sira mak na’in ba fundu FDCH nian.
“Ami iha ne’e, ami ezekuta de’it, nune’e ami labele foti desizaun, desizaun iha Konsellu Administrasaun nia liman,” nia hateten.
Konstituisaun artigu 59 hateten, ema hotu iha direitu atu asesu ba programa Bolsa Hakbiit maibé tenke prienxe kritériu mak valór tenke “bom” no “muito bom”.
Nia husu ba estudante tenke estuda hodi hadi’a sira-nia moris la’ós Estadu, tanba ne’e labele husu de’it osan maibé tenke estuda no estuda.
Totál estudante 3.321 ne’ebé rejistu iha 2021 to’o mai 2023, iha 509 mak lista lakon ona. Dadus ne’ebé daudaun iha-ne’e hamutuk 22.812 no husi ema-ne´ebé barak mak valór seidauk tama.
Iha ne’e, estudante ne’ebé valór di’ak “muito bom” hamutuk 2.000, valór la’ós “muito bom” hamutuk 1298 ne´e, klaru Estadu labele fó osan.
Estudante sira-ne´ebé hetan valór “bom” mak hosi 2,50 to’o 2,95 no “muito bom” mak hosi 3,0 to’o 4,0, tanba ne’e mak sei haree hosi valór mak deside selu no ida ladi’ak sei lahetan maibé ida-ne’e sei aprezenta ba Konselu Administrasaun.
“Valór ladi’ak la’ós hosi estudante maibé universidade, dosente, Governu, reitór, autoridade no parte hotu-hotu. Estudante mak saí vítima ba prosesu dezenvolvimentu no polítika, ekonómia, sistema edukasaun tanba ne’e mak ami esforsu hodi hadi’a,” nia dehan.
Iha fatin seluk, Reitór East Timor Coffee Institute (ETCI), Mateus Maia de Jesus, dehan estudante bolsa hakbiit iha ETCI rasik daudaun ne’e hamutuk na’in 60, ne’e Governu nian programa.
“Ida-ne’e programa Governu nian atu hapara ka oinsá ne’e kompeténsia Governu nian. Ita atu ba dehan oinsá, ne’e fila-fali ba estudante sira, sira hakarak kontinua ka ou la konrinua, tanba ita labele halo buat ida, Husi 60 ne’e ba iha fakuldade rua mak hanesan, agrikultura no edukasaun,” nia dehan.
Notísia Relevante: MESSK loke vaga 1.000 programa bolsa hakbiit iha tinan 2022
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes
