Top

Komemora 20 maiu: PN husu dezenvolve TL ba povu nia moris di’ak

Seremónia Isar Bandeira iha ámbitu komemorasaun loron Restaurasaun Independénsia Timor-Leste nian ba dala-21, iha Palásiu Prezidensiál, sábadu (20/05). Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 17 maiu 2024 (TATOLI)—Xefe bankada CNRT iha Parlamentu Nasionál (PN), Duarte Nunes, hateten Timor-Leste sei komemora loron restaurasaun independénsia ba da-22 (20 maiu 2002—20 maiu 2024) nune’e sai hanesan reflesaun hodi kontinua dezenvolve Timor-Leste ne’e ba povu nia moris di’ak.

Notísia Relevante: KM aprova tema komemorasaun loron 20 maiu ‘hametin instituisaun Estadu hodi serbí povu’

“Ita restaura ona indepedénsia da-22, hanoin tempu la barak maibé tempu mós naton ona atu kontinua dezenvolve rai ne’e ba interrese povu ida-ne’e nian. Nune’e, apela ba hotu-hotu nia kontribuisaun no apoiu, atu nune’e dezenvolvimentu la’o nafatin ba oin. Ita espera, tinan oin, ita tama ASEAN no sai membru plenu iha Organizasaun Mundiál Komérsiu (OMK) ne’e, situasaun sira-ne’e hatudu konfiansa iha mundu komesa hatudu sinál fó korájen mai ita la’o iha dalan di’ak atu ka’er ukun iha ita-nia rain,” nia hateten ba jornalista sira iha resintu Parlamentu, sesta ne’e.

Iha komemorasaun loron restaurasaun independénsia tinan ne’e, Governu hili tema “Hametin instituisaun Estadu hodi serbisu povu” ne’e signifika, atu kontinua hametin nafatin maibé importante mak hametin instituisaun sira hadi’a ba beibeik, atu nune’e iha kondisaun serbi povu ne’e hanoin ida-ne’e mak intensaun Governu nian.

Tuir ninia observasaun, tinan 22 ba dezenvolvimentu país, se Governu ida mai ka’er ukun no ida mai hatutan ne’e bele dehan metru 100 ida bele la’o ona metru 50, maibé prontu situasaun iha Timor-Leste mak ema hotu otimista nafatin ho korajen nafatin, mak bele hadi’a buat balun ne’ebé ladi’ak no halo di’ak nafatin ba oin.

Nia husu atu iha faze fundu mina-rai tun ba beibeik nune’e labele gasta osan arbiru, nune’e esforsu hotu ne’ebé Governu halo oinsá dada investór husi rai-li’ur hodi dudu ekonómia bele la’ o ba oin.

“Importante investe iha agrikultura tanba iha pontesialidade, la’ós auto-sufisiensia maibé pelumenus to’o tinan rua ka tolu tan, ita iha diminuisaun importasaun hahán ne’ebé ita-nia povu presiza, ne’e ida,” nia dehan.

Agora, iha faze Timor-Leste atu adere ba ASEAN no tama ba OMK ne´e importante mak ko’alia kona-ba dijitalizasaun ne´e, tenke la’o tuir ema-ne’ebé iha situasaun ne’e haree iTimor-Leste nia rede internet fraku, eletrisidade mate-lakan, ida-ne’e área ida presiza hadi’a inklui prepara kondisaun infraestrutura ótel no aeroportu ho sira seluk tan.

“Ida-ne’e hanesan dezáfiu ida. Ita aumenta tinan ida hametin ita-nia indepedénsia, maibé dudu ita atu serbisu makaas hodi buat sira-ne’ebé ita hakarak bele hetan,” nia hateten.

Deputada FRETILIN, Nurima Ribeiro Alkatiri, hateten loron 20 maiu nu’udar loron importante tebes ba timoroan hotu-hotu, tanba loron 20 maiu ita komemora marka loron boot rua, ida ita komemora tinan ida ne’e 50 anos husi ASDT ba FRETILIN no seluk mós ita komemora tinan 22 husi restaurasaun indepedénsia.

“Ho luta ne’ebé forte ho sakrifísiu boot husi ita-nia povu no ita-nia luta-na’in sira hodi ita konsege hetan ukun rasik aan. Ohin loron, ita hotu bele hamrik iha ne’e moris ho liberdade, tanba ne’e haree ba importánsia dupla husi loron ida-ne’e hakarak parabeniza povu tomak. Husu atu bele halo reflesaun saida mak ita konsege hetan susesu nu’udar povu no nasaun soberanu, maibé mós atu bele halo reflesaun ba saida mak ita sei presiza alkansa no atu hamutuk bele iha fors,a no bele serbisu hamutuk nafatin atu dezenvolve ita-nia rain hodi bele liberta povu husi mukit,” nia dehan.

Tuir nia, tema ba komemorasaun loron restaurasaun indepedénsia tinan ne’e ne’ebé Governu foti kona-ba hametin instituisun Estadu dahuluk hanoin presiza rezolve problema barak ne’ebé iha hela tanba atu hametin signifika la’o di’ak hela mak atu hametin liután.

“Maibé saida mak agora ita haree ba saúde problema hela no problema edukasaun. Signifika ita tenke hahú haree foun fali saida mak falla atu harii fila-fali sistema sira-ne’e no husi ne’e mak ita hametin no haforsa instituisaun sira,” nia argumenta.

Ninia obserbasaun ba dezenvolvimentu nasaun iha tinan 22 ne’ebé liuhusi buat barak hanesan ita liuhusi krize polítika, krize ekonómia, pandemia ida-ne’ebé afetadu tebes mezmu Timor-Leste konsege kontrola di’ak-liu, nune´e jerasaun barak ne’ebé husi luta ne’e mai no agora jerasaun foun sira atu halo oinsá mak halo tranzisaun oinsá kontinua luta ba dezenvolve Timor-Leste.

“Ita konsege atinje buat barak no atinje dahuluk ne’ebé importante loos mak ita restaura ita-nia indepedénsia ne’e. Tanba, finalmente ita-nia povu bele moris hanesan povu ho identidade rekuñese internasionalmente,” nia dehan.

Maibé, nia dehan, ba ohin loron iha buat barak ne’ebé hasoru hanesan problema dezempregu, saúde, edukasaun, agrikultura ne’ebé ladún prodús tanba ne’e depois tinan 22 signifika orsamentu barak ne’ebé gasta ona maibé rezultadu ne’ebé hetan la koresponde ba investimentu finanseiru ne’ebé iha.

Entaun, nia hateten, presiza halo reflesaun ba ida-ne’e no presiza re-diresiona Timor-Leste nia dezenvolvimentu atu garante dezenvolvimentu ne’ebé ema hotu serbisu ba povu atu bele benefísia ema hotu.

Nia husu Governu, presiza investe liután ba saúde, edukasaun, agrikultura no presiza investe liután atu joven sira bele iha oportunidade hodi bele hetan empregu iha rai-laran no la presiza atu hotu-hotu sai ba li’ur.

La signifika, nia hatutan, kontra joven sira atu sai ba rai-li’ur maibé tenke iha opsaun atu bele hela no sai, labele sai tanba de’it iha Timor-Leste laiha opsaun, ne’e investimentu ida importante tebes ba povu.

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!