ETI sai primeiru lugár iha kompetisaun inovadór
DILI, 14 juñu 2024 (TATOLI) —United Nations Development Programme (UNDP) Timor-Leste kolabora ho Samsung Nova Zelándia ‘Solve for Tomorrow (SFT)’ no Sekretaria Estadu Eskola Sekundária no Tékniku Vokasionál, sesta ne’e, organiza kompetisaun finál kona-ba dezafiu inovasaun iha Dili.
Iha kompetisaun inovasaun ne’e, Eskola Tékniku Informátika (ETI) ne’ebé aprezenta kona-ba mákina rega modo automátika nian, hetan primeiru lugár.
“Ami aprezenta kona-ba mákina ne’ebé mak ami uza durante prosesu rega modo automátika. Entaun, haree ba Timor-Leste dala barak utiliza mákina ho maneira manuál, entaun serbisu sira ho sai la efetivu. Entaun, liuhusi sira-ne’e hotu mak ami hakarak aprezenta,” Estudante 12 ano, husi departamentu Tékniku Multimedia, Hélio Espírito Santo Ximenes, informa ba jornalista sira, hafoin aprezenta, iha Otél Novo Turismo.
Nune’e, ETI apresia tebes tanba bele hetan klafisikasaun dahuluk, nune’e bele hamosu idea kolaborativu hodi rezolve problema sira iha Timor-Leste.
“Sai klasifikasaun dahuluk iha kompetisaun ida-ne’e, buat ida la’ós ita konsidera gratidaun boot ida ba ita-nia an rasik, maibé fatin ida-ne’e ho intensaun atu rezolve problema ida-ne’ebé konkretu ba situasaun, liu-liu sidadaun hasoru,” nia akresenta.
Notísia relevante : UNDIL sai vensedór ba kompetisaun ICT 2023
Antes ne’e, ETI kria grupu ida husi diferente departamentu hodi realiza diskusaun no aprezenta ideia hodi halo preprasaun másimu durante fulan-ida ho balun.
“Ha’u hakarak fahe ba maluk estudante sira mak aproveita tempu ne’ebé mak ita iha agora daudaun, lalika gasta tempu iha rede sosiál atu hariku ema-nia nasaun. Ein vez hariku ema-nia nasaun liuhusi buat ne’ebé iha ona hodi hariku filafali l ita-nia nasaun hodi kontribui ba dezenvolvimentu nasaun,” nia hato’o.
Embaixadór Koreia Súl, Shin Mantaek, hateten, parte Embaixada kontinua fó konfiansa no esperansa ba estudante sira liuhusi atribuisaun livru sira.
“Bainhira ita kuda ai-oan iha foho lolon sira bele salva rai monu no asesu ba ita hodi oferese bee-moos. Ai sira-ne’e sei buras no sei salva bainhira iha erosaun. Entaun, ai-hun sira-ne’ebé mak karik sai funan hodi fó sai paizajen furak no haree bonita, signifika fó hanoin mai ita bonita hanesan ai. Entaun, ai ne’e signifika katak ita-nia esforsu maka’as ho di’ak,” nia dehan.
“Tanba liafuan sira ne’e hanesan ai-hun sira ne’ebé ohin ko’alia. Esforsu alin sira nian impotante tebes hodi kontribui ba dezenvolvimentu ba ita-nia rain. Esforsu hatudu ita-nia dezempeñu ho di’ak, ita mós sai líder ne’ebé di’ak hodi halo mudansa ba ita-nia an, komunidade, no ba nasaun,” nia enkoraja.
Ekonomista UNDP Timor-Leste, Artemiy Azmestyev, hateten, UNDP kontente tebes bele halo parseria ho Samsung Nova Zelándia iha Timor-Leste ho nia programa Solve for Tomorrow no hanesan ami-nian kompromisu atu apoiu estudante sira hasa’e kapasidade.
Kompetisaun ne’e fasilita ba Eskola Sekundária no Tékniku sira iha Timor-Leste ne’ebé lansa ona 24 november 2023, ho objetivu atu hasa’e kapasidade estudante atu iha hanoin krítiku, kolaborasaun, komunikasaun no kreatividade nune’e foin-sa’e bele prontu hodi rezolve dezafiu sosiál iha ambiente agora iha komunidade Timor-Leste, nune’e mos bele promove sira-nia kapasidade iha Siénsia, Teknolojia, Tékniku no Matemátika (STEM).
Ohin loron, grupu hitu husi grupu 11 husi Eskola Sekundária no Eskola Téknika Vokasionál oin-oin iha munisípiu Dili no Baucau, ne’ebé hili husi sesaun semi-finál sei kompete iha kompetisaun finál kona-ba dezafiu inovasaun. Programa ne’e hetan apoiu finanseiru husi Samsung Nova Zelándia.
Eskola hitu ho nia aprezentasaun sira mak hanesan :
- GPS atu deteta sasán lakon husi Eskola Téknika Sekundária no Vokasionál Dom Bosco Fatumaca.
- Website ida atu ajuda estudante sira aprende di’ak liu iha eskola husi Eskola Sekundária Katólika Santa Madalenda de Canossa
- Jestaun lixu husi Eskola Públika Sekundária Baucau.
- Automátiku mákina bee husi Sekundária ETI Fomento.
- Lixeiru haksolok husi Eskola Sekundária Katólika Santo Inácio de Loyola
- Resiklajen husi Eskola Sekundária Katólika Santo Inácio de Loyola
- Suporta estudante ho defisiénsia sira husi Eskola Sekundária Finantil.
Maizumenu estudante na’in-500 liu mak atinje durante períodu preliminár diseminasaun iha eskola 13 iha Dili no Baucau. Eskola sira-ne’e hetan konvite hodi partisipa iha semináriu hanoin dezeñu rua iha Dili no Baucau, ne’ebé hala’o husi ekipa UNDP Timor-Leste aselera ba iha marsu 2024.
Semináriu ne’e ho objetivu atu fornese dalan inovativu ba estudante sira atu aprezenta kestaun no solusaun projetu.
Eskola sira iha Dili inklui Eskola Sekundária Públika 04 Setembru, Eskola Sekundária Públika Finantil, Eskola Sekundária Katólika Santa Madalena de Canosa, Eskola Sekundária Katólika Santo Inacio de Loyola Casait, Eskola Sekundaria Katólika São Pedro Comoro, Eskola Téknika no Profisionál Katólika São Miguel Arcanjo no Eskola Sekundária ETI Fomento.
Eskola sira iha Baucau inklui Eskola Sekundária Públika 01 Baucau, Eskola Sekundária Públika 2 Vila Nova Baucau, Eskola Sekundária Katólika Sagrada Coração dé Jesus (Sacrojes) no Eskola Tékniku Vokasionál Katólika Dom Bosco Fatumaca.
Primeiru lugar hetan tasa ida, osan $600, no tablet tolu ba estudante inklui tablet tolu ba eskola, segundu lugar hetan tasa, osan $300 ho tablet tolu ba estudante inklui tablet ida ba eskola no terseiru lugar hetan tasa ida, osan $100 ho tablet tolu ba estudante.
Aleinde ne’e, eskola hotu ne’ebé partisipa hetan tablet maibé depende ba matéria aprezentasaun, nune’e iha eskola balun hetan tablet rua to’o tolu.
Jornalista : Osória Marques
Editora : Julia Chatarina
