DILI, 19 juñu 2024 (TATOLI)—Prezidente Komisaun D ne’ebé trata asuntu Ekonomia no Dezenvolvimentu iha Parlamentu Nasionál (PN), Ricardo Baptista, husu Sentru Lojistika Nasionál (CLN, siglá portugés), atu kontinua halo intervensaun foos ho presu baratu to’o ba área rurál iha territóriu.
Notísia Relevante: Governu koordena empreza importadór normaliza presu foos
“Nu’udar membru Parlamentu, fó hanoin ba Governu atu halo intervensaun to’o iha baze, iha fatin ne’ebé presiza duni halo intervensaun tenke halo intervensaun. Tanba, karik povu sira ne’ebé laiha kbiit atu sosa foos bele hakmaan sira-nia terus,” nia hateten ba Agência Tatoli iha resintu Parlamentu Nasionál, kuarta ne’e.
Ba fatin sira-ne’ebé halo ona intervensaun husi CLN, nia dehan, atu kontinua halo mós intervensaun ba fatin sira seluk to’o ba iha área rurál sira iha munisípiu 13 nia laran.
Nia konsidera, intervensaun foos husi Governu ne’e sei la responde totál hodi hatún folin foos ne’ebé uuadaun ne’e sai preokupasaun iha merkadu hanesan iha munisípiu balun foos saka ida $19 no to’o $22, maibé meiu ida bele hakmaan povu ne’ebé laiha kbiit mak estabiliza presu foos ka hatún folin foos iha merkadu, mak hanoin Governu halo de’it subsídiu totál no nia mekanizmu Governu bele haree.
“Folin foos ne’e la’ós problema Timor nian, ne’e problema global. La’ós folin foos de’it maibé agora sasán folin sa’e makaas. Agora, kona-ba foos intervensaun merkadu nian ida-ne’e situasionál. Se iha komunidade balun laiha duni kbiit ho maneira intervensaun faan foos ho folin baratu, ida-ne’e hanoin meiu balun Governu halo. Hatún folin foos ne’e la’ós buat fasil. Se hakarak hatún presu foos mak Governu só halo subsídiu totál,” nia hateten.
Deputadu husi bankada CNRT ne’e hateten, meiu seluk ne’ebé Governu halo mós mak hatún ona taxa iha lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2024 husi 5% ba 2.5%, no ida-ne’e mak la hatún entaun agora foos saka ida bele dalaruma to’o $25.
Ho presu foos ne’ebé sa’e mai kedas husi nasaun importadór sira mak membru órgaun lejislativu ne’e husu Ministériu Agrikultura atu fó prioridade hadi’a irrigasaun no ba povu agrikultór sira fila-fali ba natar halo natar.
Setór privadu sira hotu tenke hanoin atu investe iha área produtivu liuliu iha natar, nune’e de’it mak iha future Timor-Leste labele depedénsia ba importasaun husi rai-li’ur hodi TL iha kbi’it rasik atu responde nesesidade ba ai-han iha rai-laran.
Deputadu membru komisaun D, Antoninho Doutel Sarmento, husu Governu atu iha polítika ho estratéjia no mekanizmu ida di’ak urjente hodi bele halo intervensaun hodi estabiliza presu foos iha merkadu, tanba iha munisípiu balun agora foos saka ida ho presu $19 to’o $22.
“Intervensaun emerjénsia hanesan faan foos baratu husi CLN ne’ebé hala’o ona atu kontinua iha fatin sira seluk ne’ebé povu sira sente laiha kbi’it atu sosa,” nia hateten.
Nia rekomenda ba Governu, atu ba oin tau prioridade iha agrikultura hodi hadi’a irrigasaun sira iha terrióriu hodi fasilita povu agrikultór sira, aumenta produsaun hare nune’e de’it mak iha futuru labele dependénsia tan ba importasaun husi rai-li’ur.
Deputadu husi bankada FRETILIN ne’e mós preokupa ho polítika Governu Konstitusionál da-sia (IX) nian ne’ebé hatun ona taxa 5% ba 2.5% maibé folin foos iha merakdu ne’e kontinua sa’e ba beibeik.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes
