Ministru José Honório husu dosente atu respeita feto maluk

DILI, 13 agostu 2024 (TATOLI)—Ministériu Ensinu Superiór Siénsia no Kultura (MESSK), José Honório da Costa Pereira Jerónimo, husu ba dosente sira atu respeita estudante sira, liu-liu feto iha prosesu ensinu aprendizajen.

“Ita lakon ita-nia karakter umanizmu  hodi hetan valór, monografia mak kaer ema-nia oan feto nia liman, labele inkluzivu. Ha’u hateten iha fatin barak, ita maioria ema katólika, dalaruma ita-nia atitude ne’e la’ós katólika. Tanba ne’e, ha’u husu atu ita respeita maluk feto sira, halimar sim, maibé importante halo reflesaun ba ita-nia an,”  Ministru hateten iha resintu Universidade Nasionál Timor-Lorosa’e (UNTL), Caicoli, tersa ne’e.

Nia dehan, husi feto mak bele hetan buat furak, ezemplu feto mak halo imblema UNTL, nune’e mós feto mak halo tais, tanba ne’e husu atu respeita feto hotu.

Governante ne’e nota, iha eskola estudante no dosente mai ho karakter oin-oin, tanba ne’e halo kondisaun sai ekstraordinária.

“Maibé espera katak ho prezensa Papa Francisco bele muda timoroan nia hahalok. Ha’u fiar katak Amu Papa mai bele muda timoroan nia atitude, maibé ha’u tauk Amu Papa fila, Timor sai a’at liu fali, tanba ne’e presiza halo reflesaun ba an rasik,” nia fó hanoin.

Notísia relevante : MESSK no parseiru dezenvolvimentu lansa programa ‘kampus seguru’

Iha sorin seluk, Fórum Universitáriu Antí-Seksizmu (FUAS) husu ba MESSK atu tau atensaun ba aktu imorál ne’ebé akontese iha instituisaun akadémiku sira.

“Husu ba Ministériu Ensinu Superior Siénsia no Kultura atu toma atensaun ba aktu imorál no aktu kriminál neʼebé instituisaun akadémiku sira prodús,” Portavós FUAS, Ermelinda de Jesus, hateten.

Nia dehan, kazu asédiu sexuál ne’e dalabarak komete husi dosente ba nia estudante rasik.

“Kazu iha UNPAZ ne’e dosente mak halo aktu imorál ba nia estudante. Tanba ne’e, ami husi Fórum Universitariu Antí-Seksizmu konsidera asédiu seksuál neʼebé dosente husi UNPAZ komete ne’e nu’udár aktu imorál no aktu kriminál neʼebé presiza kontra no kriminaliza. Tanba ita haree katak kazu asédiu seksuál la’ós foin akontese, maibé sempre akontese beibeik iha instituisaun sira, liu-liu iha instituisaun akadémiku nian no la’ós de’it akontese iha instituisaun akadémiku UNPAZ maibé iha instituisaun seluk mós akontese,” Ermelinda de Jesus, haktuir.

Nia konsidera, aktu imorál ne’e sei sai referénsia no espasu ba manorin na’in sira husi instituisaun akadémiku sira seluk no posibilidade bele aplika tuir no bele mós antes ne’e prátika uluk ona.

“Ho ida-ne’e, ami husi Fórum Universitáriu Antí-Seksizmu afirma ami-nia pozisaun hodi kontra totál hahalok seksizmu ne’ebé prátika husi manorin sira iha nível universitáriu no iha ambiente neʼebé de’it. Husu mós ba estrutura universidade sira seluk atu kontrola dosente sira hodi labele akontese tan aktu seksizmu iha instituisaun referidu,” nia afirma.

UNPAZ suspende ona dosente

Hatan ba kestaun ne’e, Reitór UNPAZ, Adolmando Amaral, hateten, Diresaun Dezenvolvimentu Rekursu Umanu suspende ona dosente ne’ebé komete asédiu sexuál.

“Husi keixa ne’ebé estudante iha, ha’u halo karta liuhusi Diresaun Dezenvolvimentu Rekursu Umanu atu suspende dosente ne’e. Depois ita akompaña tuir prosesu legál tanba kazu ne’e vítima ba rejista ona iha Ministériu Públiku. Tanba ne’e mak agora universidade akompaña hela maibé dosente ne’ebé mak komete ou deskonfia katak envolve kazu asédiu sexuál ne’e ita suspende ona to’o kazu ne’e hetan desizaun husi Tribunal,” Reitór haktuir.

Parte universidade rasik labele demite dosente ne’e tanba kazu iha ona prosesu iha Tribunál no seidauk hatene sé mak sala no loos.

“Universidade labele demite tanba kazu ida-ne’e nia estatutu iha hela asas praduga tak bersalah, ita la hatene sé mak loos no se mak sala, ida-ne’ebé mak fó sala ka loos ne’e so Tribunál liuhusi nia prosesu legál sira. Tanba ne’e mak primeiru Reitór uza nia kompeténsia suspende uluk depois hein desizaun Tribunál, bainhira iha ona desizaun finál ne’ebé hateten katak kazu ne’e loos duni dosente ne’e komete duni asédiu sexuál, prontu ita demite nia husi instituisaun ida-ne’e,” nia katak.

Nune’e, Reitór husu ba estudante sira hotu katak bainhira hetan kazu sira hanesan ne’e labele taka no tenke hato’o keixa.

“UNPAZ fó liberdade tomak ba estudante bainhira iha kazu ruma labele taka no bainhira iha dosente ruma ka funsionáriu ruma halo atendimentu ladi’ak ba estudante sira mak estudante sira labele moe atu hato’o keixa, tanba ne’e imi-nia dignidade. UNPAZ sei nafatin akompaña imi-nia kazu sira hodi la’o tuir prosesu legál ne’ebé iha,” nia hato’o.

Jornalista     : Osória Marques

Editora         : Julia Chatarina