Governu propoin OJE 2025 ho montante globál biliaun $2,6

DILI, 30 setembru 2024 (TATOLI)—Governu liuhusi reuniaun Konsellu Ministru (KM) estraordinária, segunda ne’e, aprova Projetu Proposta Lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba tinan 2025, ne’ebé aprezenta husi Ministra Finansa, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, ho montante globál biliaun $2,6.
Montante ne’e aloka ba Administrasaun Sentrál biliaun $2,07, Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-cusse Ambeno (RAEOA) millaun $62, no Seguransa Sosiál millaun $482 .
Nune’e, iha tempu badak Governu sei aprezenta ba Parlamentu Nasionál hodi diskute.
Antes ne’e, iha 17 jullu 2024, KM delibera hodi aprova despeza globál OJE 2025 ho montante inisiál biliaun $1,8, maibé hafoin realiza reuniaun Komité Revizaun Orsamentu hamutuk ho instituisaun Estadu, mosu proposta barak no despeza aumenta.
“Proposta Lei OJE ba tinan 2025 ne’e tuir estratéjia implementasaun ba prioridade sira ne’ebé prevee iha programa Governu, ho lema ‘Investimentu iha infraestrutura estratéjika, hametin ekonomia no hadi’a moris di’ak sidadaun sira-nian’ Proposta ne’e elabora bazeia ba Objetivu Estratéjiku IX Governu Konstitusionál, ho objetivu atu promove dezenvolvimentu sósiu-ekonómiku ba nasaun liuhusi investimentu alvu sira iha infraestrutura estratéjika, reforsu ekonómiku no inisiativa sira ne’ebé ho objetivu atu hadi’a moris di’ak sidadaun sira-nian,” referidu nota husi ezekutivu hafoin reuniaun KM, iha Palásiu Governu.
Governu propoin OJE tinan 2025 ne’e atu promove dezenvolvimentu ekonómiku no hadi’a kondisaun moris populasaun timoroan nian, liuhusi estratéjia klaru ida-ne’ebé foka ba kresimentu ekonómiku sustentável, hadi’a servisu públiku no garante katak benefísiu dezenvolvimentu nian to’o ba sidadaun hotu.
Governu aloka millaun $227,3 ba infraestrutura estratéjika, konstrusaun, espansaun, reabilitasaun no manutensaun estrada no ponte sira, nomós ba implementasaun medida protesaun hasoru dezastre naturál, ho objetivu atu hadi’a konektividade no proteje komunidade husi efeitu mudansa klimátika.
Notísia relevante : Konsellu Ministru aprova tetu OJE 2025 billaun $1,8
Prevee mós dotasaun sira ba reabilitasaun Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato no ba konkluzaun kabu submarinu fibra ótika, ne’ebé sei liga Timor-Leste bá Austrália.
Espansaun hosi rede interna fibra ótika ne’e sei permite, hahú husi tinan 2025, fornesimentu husi internet ho velosidade a’as iha Timor-Leste laran tomak.
Iha setór eletrisidade, orsamentu prevee aumentu signifikativu ida iha subvensaun ba Eletrisidade de Timor-Leste, Empreza Públika (EDTL, E.P), ho objetivu atu hadi’a no habelar fornesimentu kontínuu eletrisidade, liu-liu iha área rurál no remota sira, hodi garante servisu ne’ebé estável no abranjente liu.
Iha setór rekursu naturál prevee millaun $40 hodi hadi’a zona industriál no estrasaun petróleu no minerál iha Kosta Súl país hodi kontribui ba dezenvolvimentu ekonómiku no reforsu seguransa enerjétika.
Iha setór finanseiru prevee investimentu ida millaun $5 iha kapitalizasaun Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL, sigla portugés), ho objetivu atu reforsa estabilidade no reziliénsia sistema finanseiru nasionál.
Proposta lei ne’e aloka mós parte boot ida husi despeza, ho valór millaun $406 hodi apoia sosiedade sivíl, saúde no servisu sosiál.
Iha dezenvolvimentu kapitál umanu aloka millaun $17,2 ba programa formasaun profisionál no téknika, nune’e mós ba konsesaun bolsa estudu. Edukasaun sei simu mós millaun $145,8 ba konstrusaun eskola foun, formasaun profesór sira no fortalesimentu sistema jestaun edukativa.
Iha saúde aloka millaun $99,2 ba melloria rede ospitalár no sentru saúde sira iha Timor-Leste laran tomak, aleinde millaun $14,2 ba akizisaun no distribuisaun ai-moruk no ekipamentu médiku sira ne’ebé esensiál.
Kona-ba protesaun sosiál, sei reforsa programa Bolsa da Mãe ho aumentu boot liu millaun $7, aumenta tan millaun $2,86 ho objetivu atu hadi’a saúde no nutrisaun ba inan isin-rua no labarik sira.
Proposta ne’e inklui mós transferénsia ida millaun $124,1 ba Orsamentu Seguransa Sosiál, ne’ebé aumentu ida ho $37,4 kompara ho tinan 2024, ne’ebé reflete espansaun husi sistema Seguransa Sosiál no valór husi pensaun sosiál ferik-katuas no invalidéz.
Jornalista : Osória Marques
Editora : Julia Chatarina

