Komemora 07 dezembru: HAK husu timoroan valoriza luta-na’in sira
DILI, 07 dezembru 2024 (TATOLI)–Vise Diretór HAK, Antonino Delimas, hateten loron invazaun 07 dezembru 1975, Indonézia invade Timor-Leste ne’e nu’udar loron istóriku atu timoroan hotu valoriza luta-na’in sira.
“Ita hanoin loron ida-ne’e mai ita nafatin importante no hanoin hikas pasadu iha momentu inimigu liuliu aktu invazaun Indonézia nian, atu jerasaun foun sira hatene no hakerek isóoria. La’ós relembra de’it loron ne’e, ita tenke fó tempu no valoriza ba maluk sira-ne’ebé ho esforsu tomak balun defende ita-nia rain ne’e mate, sofre no balun sei moris,” Nia hateten ba Agência TATOLI, iha Faról, sábadu ne’e.
Nia reforsa, timoroan hotu fó omenjen ba eroi sira-nia esforsu hodi proklama unilateralmente indpendénsia unilateralmente iha 28 novembru 1975 ne’ebé nu’udar baze luta ukun rasik aan nian.
“Ita fó omenajen ba sira-nia luta, tanba hodi sira hatutan ita-nia independénsia. Ita mós kontinua konserva ita-nia istória ne’e no ba foinsa’e sira-ne’ebé la moris iha oukupasaun Indonézia nian, foinsa’e sira tenke hatene ita-nia istória pasadu, tanba la moris iha altura ne’ebá,” nia hateten.
Tuir nia, istória invazaun la’ós Timor mak husu maibé Indonézia ho sira-nia forsa no politika invede ita-nia rain no Portugál mos laiha responsabilidade sira husik Timor.
Tanba ne’e mak antesipasaun proklamasaun unilaterál ne’e akontese iha 28 Novembru 1975 katak Timor-Leste hetan ona ukun rasik aan.
“Sorte iha momentu ne’ebá ita-nia politika sira hanesan abó Xavier estrutura tomak Primeiru-Ministru, Nicolau Lobato sira antesipa proklamasaun Unilaterál, tanba hatene Indonézia tama duni, tanba tama formál iha Dili mak iha 07 dezembru,” nia esplika.
Tuir nia, iha fronteira ne’e iha fulan-outubru Indonézia iha ona Batugade-Bobonaro besik tamina Atabae ona, Indonézia hadau ona kompana Rairobo.
Vise diretór ne’e dehan, Timor-Leste nia prosesu luta ba ukun rasik aan lori tempu ne’ebé naruk atu hetan liberdade.
“Ha’u hanoin iha dokumentu no livru barak ema Indonézia sira hakerek, entaun foinsa’e sira buka hatene no asesu no hatene kona-ba informasaun sira-ne’e. Iha politika ministériu edukasaun atu tau iha matéria ka kuríkulu ensinu nian atu foinsa’e sira koñese ita-nia istória invazaun no ukun tinan 24 to’o ba referendu no ukun rasik aan, ne’e la’ós simu iha bandeza. Maibé, prosesu naruk no ema barak lakon vida durante tinan naruk,” nia sujere.
Jornalista : Jesuína Xavier
Editór : Cancio Ximenes
