Komisaun C hato’o rekomendasaun 20 ba Governu iha konta jerál Estadu 2023

DILI, 27 janeiru 2025 (TATOLI)–Komisaun C ne’ebé trata asuntu Finansa Públika iha Parlamentu Nasionál (PN) liuhusi ninia paresér, hato’o rekomendasaun 20 ba Governu kona-ba konta jerál Estadu 2023.
Tuir nota ne’ebé Agência Tatoli asesu, rekomendasaun 20 ba Governu mak hanesan :
- Kompleta sistema kontabilístiku baze kaixa atualmente utiliza husi serbisu no entidade setór públiku administrativu, inisia preparasaun no aprezentasaun demostrasaun finanseira Estadu nomós ótika kontabilidade akrésimu, inklui planu konta ida abrajente, ho komformidade padraun internasionál (ISPAS), ho objetivu atu hadi’a kualidade relatóriu finanseiru atualmente ne’ebé prodús husi ezekutivu.
- Asegura inkluzaun kompleta ezekusaun orsamentál seguransa sosiál no entidade públika sira seluk ne’ebé to’o agora sei esklui iha konta jerál Estadu, iha demostrasaun finanseira konsolida Estadu.
- Korriji eru konsolidasaun finanseira, hanesan observa iha apuramentu saldu kaixa no reseita Autoridade Nasionál Petróliu no Minerál (ANPM) iha tinan 2023, ho objetivu atu aumenta fidelidade iha konta públika konsolidada.
- Hadi’a prosesu planeamentu orsamentál anuál, garante Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ne’ebé reparadu no ezekuta ho faze iha projesaun reseita no despeza realista.
- Espesífika persentajen despeza rekorrente no kapitál finansiada husi transferénsia fundu petrolífeiru no kontrbui hodi aumenta transparánsia.
- Realiza no divulga ba PN avaliasaun impaktu detallu kona-ba projetu investimentu finansia husi verda transfere husi fundu petrolífeiru.
- Fortalese sistema auditoria internu Estadu hodi jestaun finanseira no orsamentál bele monitoriza no avalia adekuadamente no iha tempu útil.
- Rejista no reporta forma transparante aditamentu sira iha orsamentu no garantia presta husi Governu ho naran Estadu atualmente, detallu entidade benefisiáriu sira no razaun la’ós regualizasaun atempada.
- Konseber no introdús indikadór klaru liu husi dezempeñu hodi monitoriza efikásia programa governamentál sira.
- Revee no aliña kritériu planeamentu orsamentál ho reál ba nesesidade nasaun, evita mudansa sistemátika entre programa durante períodu ezekusaun orsamentál.
- Estimula arekadasaun reseita doméstika no diversifika ekonómia hodi redús depedénsia fundu petrolífeiru no salvaguarda ninia sustentabilidade ba tempu naruk.
- Evita efetua alterasaun sira demostrasaun finanseira la ho justifikasaun, ho forma redús inkosisténsia iha dadus divulgadu ne’ebé krítika husi Kamára Konta.
- Implementa mekanizmu kontrola iha saldu kaixa reportadu iha Konta Jerál Estadu hodi garante ninia exatidaun.
- Garante kritéiru transferénsia públika entre sub-setór konsistente ho interese públiku.
- Fortalese jestaun projetu infraestrutura, monitoriza no avália kontinua, prinsipalmente maiór pezu iha termu utilizasaun rekursu públiku, asegura kumprimentu przau no ninia kualidade.
- Zelar valór públiku iha OJE no iha konta jerál Estadu konsistente no rekonsiliavel.
- Prioritiza efisiénsia orsamentál, diresiona rekursu públiku ba iha área ne’ebé oferese impaktu sosiál boot no retornu ba ekonomia.
- Públika relatóriu demonstrasaun finanseira detallu kona-ba ezekusaun hotu iha fundu, entre sira seluk iha fundu dezenvolvimentu kapitál umanu.
- Hadi’a no reporte kona-ba endividamente públiku, pasa inklui ho prazu amortizasaun no enkargu ho jestaun dívida.
- Otimiza jestaun finanseira fundu rezerva seguransa sosiál, proteje ninia rekursu finanseiru investimentu ne’ebé bele envolve risku lakon ba Estadu.
Notísia relevante : https://tatoli.tl/2025/01/15/kamara-konta-aprezenta-konta-jeral-estadu-2023-ba-pn/
Komisaun C akompaña paresér globalmente favorável Kámara Konta no konsidera konta jerál Estadu 2023 reprezenta iha jerál no forma adekuada ba ezekusaun orsamentál 2023, no subskreve integralmente, rezerva koloka husi Kamára Konta ba konta Estadu relativa ba tinan 2023.
Nune’e, laiha prezuíju ba konsiderasaun no rekomendasaun iha paresér ne’ebé aprezenta nomós ho referénsia konta jerál Estadu 2023 aprezenta husi Kámara Konta, Komisaun Finansa Públika konsidera reuni kondisaun Konstituisionál no rejimentál sufisiente hodi iha debate no votasaun konta jerál Estadu 2023, hodi bele realiza iha plenária PN.
Tuir ajenda ohin, PN ho Governu hala’o debate ba konta jerál Estadu 2023.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editora : Julia Chatarina

