iklan

HEADLINE, SAÚDE

ANCT-TL rekomenda ba Governu hasa’e taxa tabaku iha TL

ANCT-TL rekomenda ba Governu hasa’e taxa tabaku iha TL

Ministériu Saúde ho parseiru internasionál hamutuk ho Autoridade Munisípiu sira hala'o enkontru hodi hamosu polítika no planu asaun kombate uza tabaku no fatór risku seluk hosi moras la hada'et sira, iha salaun Hotel Timor, Dli, tersa (25/03). Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 25 Marsu 2025 (TATOLI)—Aliansa Nasionál Kontrola Tabaku (ANCT-TL), rekomenda ba Ministériu Saúde no Ministériu Komérsiu no Indústria, atu hasa’e taxa tabaku iha Timo-Leste (TL), nune’e redús númeru ba sira-ne’ebé mak uzu tabaku.

Diretór Ezekutivu ANCT-TL, Sanchio Fernandes, hateten ministériu relevante sira presiza túr hamutuk hodi halo diskusaun ba presu tabaku iha rai-laran. Ba implementadór sira mós presiza halo inspesaun ka fiskalizasaun ba regulamentu, nune’e bainhira loja sira-ne’ebé fa’an sigaru kontra lei sei aplika penalidade tuir dekretu-lei nú. 14/2016.

”Ha’u husu ba ministériu sira atu túr hamutuk atu deside presu mínimu ba tabaku no ami sosiedade sivíl rekomenda karik di’ak liu mínimu $5, maibé ida-ne’e de’it la to’o. Presiza ajente implementadór tabaku sira tenke halo inspesaun beibeik, halo fiskalizasaun regularmente no bainhira hetan loja ruma ka superfisiál komersiál ruma kontra lei ne’e, bele aplika penalidade koima tuir dekretu-lei nú. 14/2016,” Sanchio informa ba jornalista sira iha Hotel Timor, tersa ne’e.

Notísia relevante: MS-OMS hala’o enkontru ho Autoridade Munisipál hodi hamosu polítika kombate uzu tabaku

Nia relata, folin tabaku baratu ne’e, tuir loloos labarik sira hosi idade 17 ne’e proibidu atu fa’an no sosa, maibé kestaun mak to’o agora lei ne’e seidauk implementada ho di’ak.

“Kauza ida mak ne’e, folin tabaku baratu. Tuir lei, loloos labarik sira-ne’ebé mak idade 17 mai kraik ne’e, probidu fa’an tabaku no sosa tabaku, maibé to’o agora lei ne’e mós seidauk implementada ho di’ak. Entaun, ami hanoin katak importante tebes-tebes atu implementa,” nia hato’o.

Sanchio husu ba Governu atu sosializa lei ne’e ho kle’an no klaru ba vendedór tabaku no públiku sira atubele hatene rega ne’ebé mak bandu sira-ne’e, nune’e sira labele hola parte iha atu kontra bandu sira-ne’e.

Nia haktuir, tuir demográfiku tinan 2016 ne’e, hosi munisípiu haat (4) mak sai númeru aas hanesan Munisípiu Ermera, Oekusi, Ainaru no Dili mak fuma aas liu duké hosi munisípiu sira seluk. Hosi Munisípiu haat ne’ebé mak nia pursentu aas ne’e kuaze 70% ba leten.

“Demográfiku ne’e hatudu katak hosi idade 15- 49 kontinua fuma. Tabaku ne’e fa’an iha fatin barak loos. Iha lei ne’e hateten labele fa’an rahun maibé agora fa’an rahun nafatin, entaun ida-ne’e fásil ba foinsa’e sira atu hola,” nia relata.

Sanchio esplika, tabaku iha Timor folin baratu tebes-tebes no tuir loos hosi dekretu lei númeru: 14/2016 ne’e Ministériu Komérsiu no Indústria, Ministériu Finansa no Ministériu Saúde sira presiza halo despaxu interministeriál ida atu deside presu mínimu ba tabaku.

Jornalista: Felicidade Ximenes

Editór: Xisto Freitas da Piedade

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!