OEKUSI, 07 Maiu 2025 (TATOLI) – Diretór Interino Kadastru Perdiál iha Diresaun Nasionál Terra Propriedade (DNTP), Damião Barreto da Costa Araujo, informa kazu disputa ne’ebé rejista husi 2014 to’o 2020, hatudu Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA) mak pursentu ki’ik liu ho 7%, kompara ho munisipíu seluk husi 10% ba leten.
Damião Barreto da Costa Araujo, hato’o rezultadu ne’e hafoin hala’o desiminasaun ba dekretu-lei númeru 65/2020 kona-ba informasuan kadastru ba komunidade sira iha sub-rejiaun Oésilo, kuarta ne’e.
Notísia relevante:DNTP Oé-Cusse rejista kazu disputa rai 56
“Iha 2008 no 2014, dadús iha territóriu nasionál rejista ona parsela 55.562, hahú husi Lospalos mai to’o Oekusi, agora dadus sira-ne’ebé rejistu iha Sistema Nasionál Kadastru (CNC), hahú husi 2014 to’o 2020 ne’ebé sukat ona hamutuk parsela 326.111, no rejista kazu disputa iha 18%, kona-ba dadus rejista iha Oekusi iha parsela 43.992 ho nia persetajén disputa ki’ik liu 7% entre munisipíu sira hotu husi 10% ba leten, ne’ebé parabéns ba povu Oekusi tanba laiha kazu hada’u malu ladun iha,” nia dehan iha ámbitu sosialiasaun ne’e.
Iha dekretu-lei númeru 65/2020 ne’e rasik, kazu disputa husi dadús 18% ne’e, terra propriedade enkamIña ona ba komisaun terra no propriedade atu halo rezolusaun konflitu liuhusi mekanizmu ne’ebé mak adota iha komisaun ne’e.
Notísia relevante:DNTP Oé-Cusse enkamiña kazu tolu sobre disputa rai ba Terra no Propriedade
Nune’e mós ba kazu sira-ne’ebé laiha disputa depoisde liuhusi planu Governu sei halo programa hanesan iha tinan kotuk Ministériu Justisa atribui ona sertifikadu títulu rai ba parsela 29 iha Oekusi.
Biban ne’e, nia esplika kona-ba levantamentu sukat rai ne’ebé ekipa husi SNC halo ona iha 2008 no 2014, entrega karta dokumentu ida ba na’in ba rai, maibé ne’e la’os sertifikadu títulu ba rai no la vale atu sai garantia hodi asesu kreditu, tanba karta ne’e nu’udar sinál, hetan ona lavantamentu husi ekipa CNC nian.
Tanba ne’e, daudaun husi Ministériu Justisa ekipa daudaun sukat ona hahú husi parte leste, iha Baukau, Lospalos, Vikeke no Manatutu, iha fulan Maiu ne’e ekipa sei kontinua ba parte sentru Covalima, Manufahi, Aileu no Ermera.
“Ha’u informa hela katak, ekipa husi Diresaun Nasionál Kadastru, sei mai fali iha atu halo levantamentu ka sukat fali ita-bo’ot sira-nia rai durante semana rua iha Oekusi tarjetu ba parsela 50, husu prepara dokumentu sira ba futuru bele prodús ba sertifikadu na’in ba rai,” nia apela.
Notísia relevante:MJ disemina enkuadramentu legál ualu ba komunidade iha Oésilo
Iha biban ne’e, Camilio Eli, husi aldeia Nonquikan suku Bobometo, rekomenda ba futuru presiza atribui ona sertifikadu direitu na’in ba rai, nune’e bele sai garantia atu asesu ba kreditu.
“Klaru karta ne’e uluk fó duni mai ona kuandu sukat ona ami-nia rai, maibé ha’u rekomenda, kuandu entrega ona karta ne’e, ba oin presiza prodús ona sertifikadu, tanba tinan hira ona ami hein, labele mai sukat de’it no karta ne’ebé imi fó, ne’e ami konsidera vale ona, tan ne’e ba oin tenki prosesu ona sertifikadu titulu rai, atu ami bele uza asesu ba kreditu ruma,” nai dehan.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editor: Florencio Miranda Ximenes




