OMS hato’o parabéns ba Governu TL tanba elimina ona moras Filariaze Linfátika

DILI, 22 Maiu 2025 (TATOLI)—Reprezentante Organizasaun Mundiál Saúde iha Timor-Leste (TL), Arvind Mathur, hato’o parabéns ba Governu Timor-Leste tanba elimina ona moras Filariaze Linfátika (Ain Potis).
“Organizasaun Mundiál Saúde (OMS) hato’o parabéns ba Governu Timor-Leste, liuliu Ministériu Saúde no timoroan ba realizasaun servisu mak’as hodi elimina moras Filariaze Linfátika (Ain Potis),” Arvind Mathur hateten iha nia kna’ar fatin, Kaikoli, kinta ne’e.
Nia dehan, momentu orgullu ida ba Timor, ba Embaixadór Timor-Leste iha Suisa, António da Conceição, Reprezentante Permanente Timor-Leste nian iha ONU iha Jenebra simu sertifikadu ida-ne’ebé valida eliminasaun Filariaze Linfátika nu’udár problema saúde públika.
Sertifikadu ne’e atribui iha segunda (19 Maiu) hosi Diretór Jerál OMS, Tedros Adhanom Ghebreyesus, durante Asembleia Mundiál Saúde ba dala 78, ne’ebé hala’o daudaun iha Jenebra.
“Tinan barak ho kompromisu polítiku, perseveransa traballadór saúde nian no kooperasaun komunidade nian kulmina ona iha momentu definitivu ida-ne’e ba sistema saúde públika Timor-Leste nian,” nia afirma.
Nia hateten, Filariaze Linfátika (LF) mak moras ida-ne’ebé la’ós fó impaktu de’it ba isin, maibé mós ba ema nia kualidade moris, no halakon ona moras ida-ne’e iha Timor-Leste ne’e ne’ebé transformativu tebes.
Notísia relevante: Timor-Leste hetan sertifikadu livre husi Filariaze Linfátika
Arvind Mathur elojia lideransa husi Ministra Saúde, Élia dos Reis Amaral, ba nia papél hodi dudu no sustenta esforsu inkansável husi pesoál saúde sira, partikularmente iha faze vijilánsia pós-validasaun ne’ebé esensiál, ne’ebé tenke kontinua to’o pelumenus tinan sanulu (10).
OMS valida ona Timor-Leste tanba halakon ona filariaze linfátika (Ain Potis) hanesan problema saúde públika nian iha fulan-Outubru liubá, hodi sai hanesan nasaun dalimak iha Rejiaun Sudeste Aziátiku ne’ebé mak atinje ona ida-ne’e. OMS konsidera nasaun 72 hanesan endémiku ba LF, ne’ebé nasaun sia mak iha rejiaun sudeste aziátiku.
Moras LF hanesan moras ne’ebé koñesidu hanesan elephantiasis ka ain potis, mak moras parazita ida ne’ebé hamosu defisiénsia ne’ebé da’et hosi susuk sira. Infesaun ne’e normalmente hetan iha infánsia ho manifestasaun ne’ebé vizível, halo moras no dezfigurante (isin bubu) ne’ebé mosu iha tempu ikusliu iha moris, defisiénsia ne’ebé todan no estigma.
Etapa sira ba eliminasaun mak prosesu sertifikasaun OMS nian ba eliminasaun LF envolve etapa xave tuirmai hanesan kompleta ba administrasaun medikamentu ein Masse (MDA). Hala’o kampaña MDA tinan-tinan uza ai-moruk ne’ebé OMS rekomenda pelumenus ba tinan lima. Asegura pelumenus 65% hosi totál populasaun iha risku hetan tratamentu iha kada etapa no Levantamentu Avaliasaun Tranzmisaun (TAS).
Estadu Membru OMS asina akordu
Estadu Membru Organizasaun Mundiál Saúde (OMS) hamutuk 194 adota ona formalmente akordu pandemia dahuluk iha kooperasaun globál hodi haforsa resposta saúde públika.
Akordu define prinsípiu no instrumentu sira hodi garante asesu ekuitativu ba vasina sira, tratamentu sira, diagnóstiku sira durante emerjénsia saúde nian.
“Objetivu mak hametin koordenasaun internasionál no harii sistema saúde globál ida-ne’ebé reziliente liu, maibé klasifika ona akordu hanesan oportunidade únika ida hodi aplika lisaun sira-ne’ebé aprende hosi COVID-19,” haktuir nota ne’ebé Tatoli asesu iha pájina rejionál OMS nian, kinta ne’e.
Desizaun kona-ba akordu ne’ebé asina ona halo hosi Asembleia Mundiál Saúde ba dala 78, hafoin tinan tolu negosiasaun nian ne’ebé provoka hosi dezigualdade no lakuna sira durante pandemia COVID-19.
Akordu ne’e hetan liuhosi votasaun iha plenária, ho votu kuaze unanimidade ho votu 124, kontra zero, no abstensaun 11.
Diretór Jerál OMS nian, Tedros Adhanom Ghebreysus, konsidera katak akordu ne’e hanesan vitória ida ba saúde públika, siénsia no asaun multilaterál ne’ebé sei aumenta kapasidade koletiva mundu nian hodi prevene no hatán ba pandemia sira iha futuru.
“Ita-nia sidadaun sira, sosiedade sira no ekonomia sira labele husik ona vulnerável,” Diretór Jerál OMS hatete.
Prezidente Asembleia tinan ida-ne’e nian klasifika akordu ne’e hanesan oportunidade ida atu aplika lisaun sira-ne’ebé aprende ona hosi COVID-19. Ida-ne’e mak apelu ida ba implementasaun lalais sistema ida nian hodi asegura asesu justu ba ferramenta sira salva-moris nian iha krize sira iha futuru.
Tuir prezidente, akordu reafirma soberania nasionál nasaun ida-idak nian, maski nune’e, OMS la impoin polítika rai-laran hanesan lockdown no vasinasaun obrigatória.
Prezidente hatete katak pasu sira tuirmai mak negosiasaun sira iha sistema nia laran hodi asegura asesu ba materiál biolójiku durante surtu.
Jornalista: Felicidade Ximenes
Editór: Xisto Freitas da Piedade

