Top

Estudante timoroan sira iha UTAD selebra Loron Independénsia ho aprezentasaun ai-han típiku

Hahán típiku sira maka espresaun sira hosi identidade kulturál povu ida nian, ne’ebé reflete sira nia toman han nian, tradisaun sira, istória no festividade sira. Iha loron 20 fulan-maiu tinan 2025, Universidade Trás-os-Montes no Alto Douro (UTAD) organiza tan edisaun “UTAD International Day”, inisiativa anuál ida ne’ebé atu promove interkámbiu gastronómiku no kulturál entre nasaun oioin. Edisaun dahaat ida-ne’e iha partisipasaun hosi nasaun 20 resin no reseita típiku liu 50.

Timor-Leste nu’udar nasaun ida ne’ebé hetan mos konvite, hamutuk ho nasaun sira seluk hanesan Iraun, Ejiptu, Arménia, Roménia, Hungria, Nijéria, Mosambike, Angola, Brazíl, Cabo Verde no seluk tan. Estudante timoroan sira aprezenta hahán tradisionál oioin: hanesan hahán dahuluk, sira mak hanesan Talas Bafa, Aifarina Kukus no Fehuk Sona, ba  hahán prinsipál sira, mak hanesan Tukir, Midar Sin, Hakmerik no ba sobremesa mak Pudin-Lakeru. Hahán típiku seluk, hanesan Katupa, la konsege prepara tanba susar atu hetan nuu tahan iha Vila Real.

Loron 20 de Maio hanesan mos loron restaurasaun Timor-Leste nia ukun rasik aan, tanba ne’e estudante Timoroan sira selebra loron ida ne’e hamutuk ho eventu ida ne’e. estudante sira hakarak kongratula restaurasaun independénsia Timor Lorosa’e nian, ne’ebé dura ona tinan 23, no husu respeitu ba eroi sira tamba husi ninia luta mak hetan independénsia. Hein katak Timor-Leste sei mantén “dame no estabilidade”, alkansa mos “dezenvolvimentu sustentável” no “governasaun neebe mak di’ak”. Nu’udar estudante, promete katak se ita kontinua luta ida ne’e, liuhusi estudu maka’as, loron ida ita sei fila fali hodi kontribui ba dezenvolvimentu Timor-Leste nian. Viva Timor-Leste!

Reseita hitu (7) ba ai-han típiku Timor-Leste nian mak aprezenta husi estudante Timor-oan sira, ba eventu nee mak hanesan tuir mai:

  • Entrada 

Atu hahú, “ami prepara Talas Bafa, nee hanesan hahán tradisionál ida ne’ebé halo ho talas, temperu ho ai-lia, lis-mean, pimenta, masin, nee hahán ida ne’ebé simples, gostu no nutritivu, ne’ebé komún tebes iha Timor-Leste. Fehuk-Sona ne’e halo husi fehuk, koa halo pedasuk hafoin sona halo toradu. Hahan ba entrada seluk mak aifarina kukus, nee pratu tradicional neebe halo husi aifarina no nú.

  • Pratu prinsipál

Ba pratu prinsipál sira ne’e, apresenta aihan tradisionál oioin mak hanesan Tukir neebe halo ho na’an bibi, fahi ka karau, hafoin temperu ho lis-mean, lis-mutin ai-lia no ingrediente sira seluk tan. Pratu seluk, Midar-Sin, ne’e mos hahan típiku  Timor-Leste nian ne’ebe halo ho na’an fahi no ho nia sabór midar no sim, ne’ebé popular tebes iha festa ka serimónia sira ou selebrasaun família nian. Pratu principal seluk mak Hakmerik, nee hanesan hahán tradisionál seluk, ne’ebé halo husi foos, ai-farina tahan, hafoin temperu ho fore-rai ka kamí. ida-ne’e tipu aihan ne’ebe simples, nutritivu ne’ebé maka baibain hetan barak liu iha área rurál sira.

Hahán típiku sira-ne’e babain la’ós de’it prepara ba okaziaun festivál ka serimónia kulturál no relijioza sira, hanesan uma-lulik, barlaque, serimónia funeral ka selebrasaun kristaun sira hanesan Natál no Tinan Foun, maibé bele mós hetan iha otél no restaurante sira iha Timor-Leste laran tomak.

  • Sobre-meza

Ba sobre-mesa, ami prepara Pudin-Lakeru, nee hanesan sobremesa tradisionál ida husi Timor-Leste ne’ebé halo ho ingrediente simples, lokál hanesan lakeru daan hafoin, kahur ho susu-been kondensadu no manu-tolun. Hahán midar ida-ne’e popular tebes iha festa, selebrasaun no enkontru família nian iha Timor-Leste laran tomak.

Eventu ne’e interesante no atrativu tebes, halibur ema husi nasaun oin-oin ne’ebé mai konsege koko hahán típiku Timor nian, sira kontente koko hahan tipiku Timor, aprende no hatene liután kona-ba inter-kulturál. Estudante timoroan sira iha universidade refere, agradese tebes ba oportunidade ne’ebé hetan la’ós de’it hatudu hahán tipiku Timor nian maibe mos atu aprende kona-ba tradisaun no kultura hosi nasaun sira seluk.

Estudante Isabel Virna informa katak importánsia husi aprendizajen nian ne la’ós de’it iha ámbitu kurrikulár, maibé mós liuhosi atividade extrakurikulár sira, nia haktuir katak esperiénsia sira-ne’e bele kontribui maka’as ba enrikesimentu ema ida-idak nia konesimentu no  iha futuru bele kontribui ba dezenvolvimentu rai doben Timor-Leste. Iha sorin seluk, Maria Manuela Leal da Silva de Sousa, responsável ba atividade “UTAD international day” espresa, partisipasaun estudante timoroan nian nee exelente no sira servisu maka’as ba eventu refere.

Autores

  1. Emelita do R. M. da Costa

Aluna de Mestrado em Ciências da Educação

UNIVERSIDADE DE TRÁS-OS-MONTES E ALTO DOURO (UTAD)

Quinta de Prados, 5000-801 Vila Real, Portugal

E_Mail: emelitaarcalila@gmail.com

Nu. Tlfn. /Wa.: +351 966201297

Profissão Anterior: Docente de Física, UNITAL

  1. Gertrudes Freitas da Costa

Aluna de Mestrado em Ciências da Educação

UNIVERSIDADE DE TRÁS-OS-MONTES E ALTO DOURO (UTAD)

Quinta de Prados, 5000-801 Vila Real, Portugal

E_Mail: gfreitasddacosta@gmail.com

Nu. Tlfn. /Wa.: +351 935452696

Profissão Anterior: Professora da língua, ISC

Os estudantes de timorenses que participaram o evento nomeadamente:

  1. Emelita do R. M. da Costa, Aluna de Mestrado em Ciências da Educação, UTAD (responsável da atividade)
  2. Gertrudes Freitas da Costa, aluna de Mestrado em Ciências da Educação, UTAD
  3. Rita Pires Soares, aluna de doutoramento em Engenharia Informática, UTAD
  4. Hercia odelia de Fátima Araújo, aluna de Mestrado em Engenharia Alimentar, UTAD
  5. Paulino Dwy Bareto, aluno Licenciatura em Engenharia Biomédica, UTAD
  6. Fransiska Wohe do Santos, aluna Licenciatura em Engenharia Biomédica, UTAD
  7. Isabel Virna, Mestrado em Arquitetura Paisagista, UTAD
  8. Tome da Costa Bere, Mestrado em Ciência da Comunicação de Relações Pública e Publicidade, UTAD
  9. Jenilia da Costa Pereira, Licenciatura em Engenharia Biomédica, UTAD
  10. Milena Sandia Savio Quintas, Licenciatura em Economia, UTAD
  11. Julião da Costa Belo, alunos de doutoramento, ciências físicas aplicadas, UTAD
Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!