Inspetór MAE iha Kovalima: “Presiza serbisu hamutuk”

KOVALIMA,18 Juñu 2025 (TATOLI) – Inspetór Nasionál husi Ministériu Administrasaun Estatál (MAE), Elvino Bonaparte do Rego, fó hanoin ba autoridade sira iha munisípiu Kovalima hamutuk atu kontrola servisu hotu.
“Ami hetan ona informasaun barak husi diretór munisipál sira iha buat balun halo ona no balun seidauk halo ona balun seidauk halo tuir informasaun ne’ebé mai husi ita-boot sira. Tanba ne’e, presiza serbisu hamutuk nune’e bainhira ida-ne’ebé seidauk halo bele kontinua hala’o”, Elvino Bonaparte do Rego, hato’o hafoin hala’o atividade loron tolu iha salaun AMC, ohin.
Ho servisu hamutuk Inspetór ne’e dehan, saida mak seidauk konsege hala’o atu bele kontinua hala’o ho nune’e bele hakbesik servisu ba iha baze.
Prezenza ekipa MAE durante loron tolu ne’ebé iha loron ba dahuluk hodi ko’alia kona-ba podér ne’ebé iha, distribui kestionáriu kona-ba kompeténsia ne’ebé iha hala’o ona no seidauk hala’o tenta buka esforsu hamutuk, ba loron datoluk nian mak hala’o monitorizasaun implementasaun ba projetu PDIM, Programa Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS) no implementasaun programa Merenda Eskolár.
“Ha’u husu ema fó konfiansa ba ita hanesan povu hili xefe suku liuhusi eleisaun, administradór postu administrativu sira Governu fó konfiansa nune’e ita hamutuk ita kontrola didiak servisu sira hotu nune’e bele la’o ho susesu”, nia dehan.
Ekipa sira hala’o monitorizasaun ba projetu sira, tanba ne’e presiza tulun atu kontrola projetu sira ne’e hala’o duni ka la’e no projetu iha kualidade ka la’e tanba ida-ne’e sempre akontese.
Monitorizasaun kona-ba implementasaun programa Merenda Eskolár fó alunu sira han hotu ka la’e, bele mós fó han loron balun loron balun la han, tanba ne’e presiza atu tau matan hamutuk. Prezidente Autoridade mesak sei labele halo buat ida.
Prezidente Autoridade Munisípiu (PAM) Kovalima, Miguel Armada Cardoso, hato’o agradesimentu tanba Kovalima hetan oportunidade hodi ekipa husi nasionál hodi hala’o avaliasaun progresu servisu sira durante tinan ida nian.
“Matéria ne’ebé mak ita oradór sira partilla liliu kona-ba prosesu tomak desentralizasaun hodi foku liu ba iha diploma ministeriál 85 hodi define Prezidente autoridade nia servisu to’o administradór postu iha 86 ”, nia fó hanoin.
Autoridade Kovalima fó atensaun ba dirijente munisipál sira atu ezekuta servisu bazeia ba baze legál ne’ebé fó kompeténsia no labele sees husi baze legál ne’ebé mak iha ona.
Prezensa ekipa MAE dirijente sira mós rona informasaun avaliasaun servisu iha 2024 nian atividade ne’ebé mak hala’o ona, sei pendente hela no nia rezultadu sira ne’ebé la’o hela no la la’o.
“Iha 2024 ita la’o no ita pendente hela maibé ita prienxe iha 2025 hodi la’o tuir, nune’e ita mós rona kona-ba balkaun úniku, portál munisipál nune’e presiza fó neon atu buka hatene”, nia informa.
Dirijente munisipál 19 mak sai autór atu ezekuta bainhira la ezekuta se mak atu ezekuta , tanba ne’e dirijente sira tenke iha inovativu nune’e bele hala’o servisu ho di’ak liutan.
Entretantu, baze legál ne’ebé fó kompeténsia ba autoridade munisipál sira iha Timor-Leste, entre sira seluk, mak:
- Dekretu-Lei n.º 84/2023 – Ne’e dokumentu legal prinsipál ne’ebé fó klaridade kona-ba kompeténsia autoridade munisípál sira. Dekretu-lei ida-ne’e fó autonomia ba munisípiu sira atu jere servisu públiku, inklui ezekusaun orsamentu to’o $500 mil, planeamentu lokál, no jestaun programa hanesan Merenda Eskolár.
- Dekretu-Lei n.º 3/2016, alteradu husi Dekretu-Lei n.º 9/2018 – Estabelece prinsipiu no norma kona-ba organizasaun Administrasaun Munisípál. Artigu 14.º fó lista kompeténsia iha área hanesan asuntu sosiál, igualdade jéneru, asisténsia ba vítima violénsia, no promosaun solidariedade.
- Artigu 5.º Konstituisaun RDTL – Define prinsipiu desentralizasaun administrativa, ne’ebé sustenta ideia katak autoridade lokál sira bele hetan kompeténsia husi Governu Sentral atu jere asuntu lokal sira rasik.
- Artigu 72.º Konstituisaun RDTL – Hatudu katak Munisípiu sira bele hetan autonomia administrativa, finanseira no patrimonia, no iha direitu atu jere rasik nia servisu públiku.
Notísia relevante: https://tatoli.tl/2024/12/16/mae-sensibiliza-kompetensia-autoridade-munisipal-no-xefia-sira/
Jornalista:Celestina Teles
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo

