iklan

INTERNASIONÁL, HEADLINE

Legadu kulturál portugés iha Sudeste Aziátiku impulsiona kooperasaun ekonómika

Legadu kulturál portugés iha Sudeste Aziátiku impulsiona kooperasaun ekonómika

Aprezentasaun dansa kultuarál husi Malaka, iha ambitu Konferénsia Komunidade Luzu-Aziátiku ba da IV iha Timor-Leste. Fatin Sentru Konvesaun Dili (CCD), sesta (27/06). Imajen Tatoli/Antonio Daciparu

DILI, 27 Juñu 2025 (TATOLI) – Promotór Konferénsia Komunidade Luzu-Aziátika (APCC, siglá inglés) no membru komunidade portugeza Malaka nian, Joseph de Santa Maria, subliña katak prezensa kultura portugeza ne’ebé namkari iha Sudeste Aziátiku loke oportunidade boot ba kooperasaun ekonómika entre Asosiasaun Nasaun Sudeste (ASEAN, iha inglés) no Komunidade País Ko’alia Lian Portugés (CPLP).

Iha marjen Konferénsia APCC edisaun dahaat, iha Sentru Konvensaun Dili (CCD, sigla portugés), ohin, Joseph hato’o apresiasaun ba Timor-Leste ne’ebé sei adere ofisialmente nu’udar membru plenu ba ASEAN nian iha fulan-Outubru.

Aprezentasaun dansa kulturál iha ámbitu Konferénsia Komunidade Luzu-Aziátika (APCC) dahaat iha Timor-Leste 2025. Fatin Sentru Konvesaun Dili (CCD), sesta (27/06). Imajen Tatoli/António Daciparu

“Ha’u hakarak hato’o parabéns ba líder Timor-Leste sira ne’ebé alkansa ona sira-nia mehi hodi hola parte iha bloku ekonómiku Sudeste Aziátiku ida-ne’e”, Joseph hateten.

Nia dehan influensia portugés sai hanesan parte ida husi istória no identidade kulturál ba kuaze nasaun sira ASEAN nian, hahú husi alfábetu vietnamita modernu, múzika keroncong iha Indonézia, to’o komunidade Kristang iha Malázia no Singapura.

Nia mós hato’o kona-ba influensia portugés iha rejiaun Sudeste Aziátiku, inklui Vietname, iha ne’ebé misionáriu portugés sira hala’o knaar importante iha formasaun alfabetu latin modernu.

Iha Kamboja no Laos, nia dehan iha ne’ebé troka kulturál sira akontese liuhusi misaun relijioza no komersiál sira dezde sékulu XVI, to’o iha Filipina, ne’ebé rekoñese knaar husi navegadór portugés Fernão de Magalhães (Ferdinand Magellan) iha istória koloniál dahuluk nasaun nian.

Aleinde ne’e, iha Myanmar, iha ne’ebé komunidade desendente portugeza sira eziste nafatin no mantein sira-nia identidade no katolisizmu no Tailándia, ne’ebé hetan influensia husi Portugál iha área sira hahán nian, arkitetura nian, no lian nian hahú husi tinan 1511.

“Indonézia, liuliu iha rejiaun orientál no Kampung Tugu, Jakarta, iha ne’ebé múzika keroncong ne’ebé orijin husi patrimóniu portugés moris nafatin”, nia akresenta.

Aleinde ne’e, iha Malázia no Singapura, ne’ebé iha nafatin komunidade Kristang sira ho kultura luzu-Malaiu úniku, to’o iha Brunei, ne’ebé uluk hanesan parseiru komersiál portugés nian iha inísiu sékulu XVI.

Aprezentasaun dansa kulturál iha ámbitu Konferénsia Komunidade Luzu-Aziátika (APCC) dahaat iha Timor-Leste 2025. Fatin Sentru Konvesaun Dili (CCD), sesta (27/06). Imajen Tatoli/António Daciparu

“Vestu sira ne’e la’ós istória de’it, maibé rikusoin ne’ebé bele uza hodi harii ponte kooperasaun entre ASEAN no CPLP”, katak.

Tuir Joseph, adezaun tomak Timor-Leste nian iha ASEAN bele sai hanesan ligasaun estratéjika ida entre ASEAN no CPLP hodi loke potensiál ba formasaun bloku ekonómiku konjuntu ida ho eskala boot.

“ASEAN iha populasaun ida besik millaun 678, enkuantu CPLP abranje millaun 287. Hamutuk, ita ko’alia kona-ba merkadu komún potensiál ida millaun 965, ida ne’ebé boot liu iha mundu”, nia otimista.

Hodi hatutan katak kooperasaun entre bloku rua ne’e bele dezenvolve iha forma habelar komérsiu, investimentu, no mós interkámbiu kulturál no edukasionál.

Joseph sita liafuan sira husi eskritór boot portugés João de Barros husi tinan 1540: “Símbolu no fronteira portugés sira, hanesan buat materiál sira no tempu bele halakon sira; maibé sei la halakon relijiaun, lisan no lian ne’ebé portugés sira husik hela iha rai sira-ne’ebá”, konklui.

Notísia relevante: Joseph de Santa Maria: “Timor-Leste mak futuru ba komunidade portugeza iha Ázia”

Jornalista: Nelson de Sousa

Editora: Maria Auxiliadora

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!