SECoop enkoraja grupu kooperativa fó kontribuisaun ba dezenvolvimentu ekonómia sustentável

DILI, 10 Jullu 2025 (TATOLI)—Sekretária Estadu Kooperativa (SEKoop, sigla portugés) liuhusi Diresaun Nasionál Planeamentu Integradu Produsaun Jestaun Kooperativa liuhusi Xefe Departamentu Multisetorál, enkoraja nafatin grupu kooperativa sira iha Timor-Leste atu nafatin mantein ho ida-idak nia servisu ho vontade hodi ajuda kontribui dezenvolvimentu nasionál ho ekonómia ne’ebé sustentável.
Notísia Relevante: Kooperativa meiu transformasaun ekonomia ba kontribuisaun bein-estar komún
Xefe Departamentu Multisetorál, Rui Soares, hateten programa prioridade ne’ebé Sekretária Estadu Kooperativa (SECoop) implementa iha trimestrál dahuluk ho daruak nian ne’e bazeia ba Planu Asaun Anuál (PAA) 2025 mak hanesan produtu Bafo Kay Rala, Susu-been, Masin, Bani-been no Ortikultura,
“Entaun, kada diresaun iha ona ninia atribuisaun rasik no SECoop implementa hela ba programa prioridade haat, ida kona-ba susu-been mak seidauk tamba, ita seidauk iha fini ba karau importasaun no fatin produsaun,” Xefe ne’e informa ba Agência Tatoli, iha edifísiu Tatoli, Faról, kinta ne’e.
Xefe relata katak, durante ne’e levantamentu dadus, halo monitorizasaun, identifikasaun fali ba dadus husi grupu kooperativa sira-nia kultivasaun Q1 no Q2 nian, ba kultivasaun produtu Bafo Kay Rala ne’ebé iha territóriu nasionál ho ektare 744, hanesan programa ida-ne’ebé la’o hela no programa seluk ne’ebé seidauk implementa ne’e kontinua organiza hodi implementa.
“Husi programa sira-ne’e ita implementa tiha ona tanba programa sira-ne’e rasik mós iha ninia limitasaun tempu durante fulan tolu (3). Maibé, bainhira ita la implementa hotu, ita sei kontinua fali iha trimestrál tuir mai,” nia esplika.
Tanba SECoop nia atividade kooperativa hanesan agrikultura no kréditu nian ne’e, sai kompromisu ida tanba fó hotu benefísiu no transforma ba ema-nia moris.
Kritéria aplika grupu kooperativa
Nia esplika, kritéria ne’ebé SECoop aplika daudaun la’o hela, entaun iha faze primeiru ne’e organiza pesoál sira hodi rganiza no halibur komunidade hodi halo sensibilizasaun, bainhira komunidade balun iha inisiativa no hakarak partisipa mak Governu fasilita liuhusi formasaun bázika sira to’o nivél avansadu (akuntabilidade).
Membru governante ne’e dehan, SECoop kontinua hala’o nia servisu no la obriga ema ida atu tama grupu kooperativa, karik nia hakarak mak prontu fasilita maibé nia lakohi ne’e labele obriga tanba ne’e desizaun ema ida-nian.
“Kritéria seluk mak atu forma grupu ekipa tenke na’in-15 ba leten, maibé lato’o ida-ne’e haruka sira buka tan sira-nia rekursu umanu. Maibé daudaun ne’e SECoop laharee ona ba rekursu umanu maibé foka liu ba iha sira-nia kreatividade mak Governu apoia,” nia esplika.
Kona-ba apoiu finanseiru ne’e la fó direta ba grupu kooperativa sira, maibé fó liuhusi Movimentu Kamponez Timor-Leste (MOKATIL) mak jere no distribui ba grupu kooperativa sira husi totál grupu kooperativa ne’ebé kompostu husi agrikultura no kréditu hamutuk 245.
Iha parte seluk, kona-ba kréditu uniaun ne’e Governu fasilita ba formasaun no grupu sira-ne’e kuaze 70-resin mak hetan ona subsídiu liuhusi subvensaun púlika, orsamentu proposta husi grupu kooperativa sira ho montante aas-liu mak Millau $1l no ki’ik liu mak $2.000 to’o $7.000.
“Ami nafatin akompaña ka halo monitorizasaun ba grupu kooperativa sira bainhira hetan ona subsídiu husi subvensaun públika ida-ne’e, kada trimetre ne’e ami tenke halo monitorizasaun hotu kedas ba grupu sira-ne’e, hodi haree ninia progresu no obstákulu sira,” nia dehan.
Maske iha obstákulu ba orsamentu maibé SECoop presiza orsamentu ne’ebé barak hodi korresponde ba grupu kooperativa sira-ne’e, tanba daudaun ne’e grupu balun mak hetan ona subsídiu maibé balun seidauk.
“Ami esforsu atu tau orsamentu ba iha tinan oin atu fó nafatin prestasaun ba sira hodi kompete rasik sira-nia aan,” nia hateten.
Antes ne’e, Parlamentu Nasionál (PN), aprova ona Orsamentu Jerál ba Sekretária Estadu Kooperativa (SCKoop) ho montante $6.058.762, no husi orsamentu ne’e kompostu husi saláriu vensimentu $2.187.870, beins no servisu $1.920.892, transferénsia públika $1.850.000, kapitál menor $100.000 no kapitál dezenvolvimentu $0.
Notísia Relevante: Federasaun Hanai Malu promove formasaun hodi fortalese kooperativa kréditu sira
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes

