Top

AMTL kongratula atitude pró-ativa PDHJ ne’ebé defende sidadaun nia direitu

Membru AMTL halo konferénsia imprensa, iha sede AMTL, Bidau Toko Baru, Sábadu (12/07/2025). Imajen TATOLI/Felicidade Ximenes

DILI, 12 jullu 2025 (TATOLI)—Asosiasaun Médiku Timor-Leste (AMTL) kongratula atitude pró-ativa husi Provedoria Direitu Umanu no Justisa (PDHJ, sigla portugés) hodi aplika ninia kompeténsia Konstitusionál no defende profisionál saúde sira-nia direitu, ne’ebé konsagra iha Konstituisaun liuhusi pedidu fiskalizasaun abstrata susesiva.

“Ami  kongratula atitude pró-ativa PDHJ hodi aplika Provedór Direitu Umanu no Justisa ninia kompeténsia konstitusionál tuir alínea f) artigu 150° Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste no defende sidadaun Timor-Leste, profisionál saúde sira-nia direitu, ne’ebé konsagra iha Konstituisaun liuhusi pedidu fiskalizasaun abstrata (susesiva) Konstitusionalidade ba Tribunál Rekursu iha loron 07 Marsu 2025,” Prezidente AMTL, Rui Araújo hato’o liuhusi  konferensia imprensa iha sede AMTL, Bidau Toko Baru, ohin.

Asosiasaun ne’e lori médiku sira hotu iha Timor-Leste tomak, liuliu médiku sira nebé diretamente sente lezadu ho aplikasaun sirkulár husi Ministériu Saúde nú.2/GIAS-MS/X/2024 loron 29 Outubru 2024, louva no agradese serbisu PDHJ ne’ebé atentu tebes ba lala’ok administrativa sira nebé mosu.

Aleinde ne’e, AMTL presia, louva no agradese mós ba atitude imparsiál no sentidu elevadu justisa husi membru Plenáriu Tribunál Rekursu, ne’ebé liuhusi akordaun Prok. Nú.4/CONST/25.TR, NUC:0021/25.TRDIL loron 09 Jullu 2025, deklara inkonstitusionál, ho forsa obrigatóriu jerál, norma sira tuir mai tanba violasaun ba artigu 50.º no artigu 16.º husi Konstituisaun: artigu 31.º, nú. 2 husi anexu I, artigu 26.º, nú. 2 husi anexu II, artigu 24.9, nú. 2 husi anexu III, artigu 25.9, nú.2 husi Anexu IV,  ⁠husi Dekretu-Lei nú 13/2012, loron 07 Marsu, ne’ebé altera husi Dekretu-Lei nú. 88/2022,  loron 14 Dezembru, kona-ba Karreira Profisionál Saúde.

“AMTL nafatin disponível atu kolabora ho autoridade kompetente sira, espesialmente ho Ministériu Saúde atu monitoriza no superviziona implementasaun regra sira nebé konsagra iha Dekretu-Lei nú. 13/2012,  loron 07 Marsu, ne’ebé altera husi Dekretu-Lei nú 88/2022, loron 14 Dezembru, kona-ba Karreira Profisionál Saúde, Estabelese Konselllu Disiplina  ba Profisionál Saúde sira hodi bele ezerse asaun disiplinár, ba profissionál saúde sira, tuir artigu 20° Dekretu-Lei nº 13/2012,  loron 07  Marsu, ne’ebé altera husi Dekretu-Lei nú. 88/2022, loron 14 Dezembru, kona-ba Kareira Profisionál Saúde,” Doutór Rui hateten.

Notísia relevante : Ministériu Saúde hasai karta sirkulár ba pesoál voluntáriu

Aleinde ne’e, prepara enkuadramentu legál no harii orden ba Médiku tuir dalan ne’ebé Lei nú. 4/2022, 23 Marsu, kona-ba Rejime Jurídiku Asosiasaun Públika Profisionál.

Asosiasaun ne’e aproveita apela ba autoridade polítika no autoridade administrativa/burokrátika iha Ministériu Saúde nia laran, atu halo diálogu regulár no permanente ho asosiasaun profisionál saúde sira hodi bele kontribui ba atendimentu ida ne’ebé di’ak liu ba utente sistema nasionál saúde iha Timor-Leste.

Asosiasaun nota mós katak Tribunál Rekursu deklara inkonstitusionál ba regra ne’ebé bandu profisionál saúde sira hotu ne’ebé iha rejime karreira espesiál iha funsaun públika labele ezerse  profisaun liberál, hanesan labele  fó konsulta iha setór privadu.

“Regra ne’e mak Tribunál Rekursu dehan inkonstituisionál tanba viola direitu Konstituisaun, direitu profisionál saúde  sira-nian ne’ebé mak konsagra ona iha konstituisaun, signifika profisionál saúde ne’ebé mak funsionáriu públiku liu ona  oras serbisu ne’ebé mak vigora  iha funsaun  públika sira bele hala’o sira-nia  serbisu hanesan profisionál saúde iha setór privadu avontade, tanba lei la bandu ida-ne’e tuir konfirmasaun Tribunál Rekursu,” Prezidente AMTL tenik.

Antes ne’e, iha tinan 2024, médiku no médiku dentista timoroan profisional saúde balun nebé hala’o prátika iha klínika privada no hanorin iha universidade fora husi horas serbisu hakerek mós karta ba Ministra Saúde hodi manifesta rezerva ba konteúdu no husu atu suspende sirkulár, karta hirak ne’e la hetan resposta husi Ministra Saúde rasik.

Iha loron 02 Dezembru 2024, Diresaun Ezekutiva Nasionál (DEN) AMTL hakerek karta ida tan ba Ministra Saúde hodi reforsa pozisaun ne’ebé médiku sira hato’o hodi nafatin manifesta rezerva ba konteúdu sirkulár no husu Ministra atu simu iha audiénsia reprezentante husi médiko timoroan sira.

Iha loron 16 Dezembru 2024, Vise-Ministru ba Fortalesimentu Institusionál Saúde responde ba karta husi DEN AMTL, hodi konvida halo enkontru iha loron 17 Dezembru 2024 iha Ministériu Saúde, ne’ebé enkontru ne’e rasik envolve mos reprezentante husi asosiasaun profisionál saúde sira seluk, maibé to’o agora seidauk simu resposta husi Ministra Saúde.

Iha enkontru loron 17 Dezembru 2024 ho Vise-Ministru ba Fortalesimentu Institucional Saúde, representante AMTL ho asosiasaun profisionál saúde sira seluk no profisionál saúde balun, aprezenta deklarasaun konjunta husi Semináriu Nasionál Profisionál Saúde, nebé hala’o iha loron 14 Dezembru 2024.

Iha loron 07 Marsu, PDHJ husu Tribunál Rekursu halo fiskalizasaun abstrata ba artigu balun iha Karreira ba Profisionál Saúde, sirkulár nú. 2 ne’ebé fó sai husi Inspetór Jerál Saúde.

Iha loron 09 Jullu, Tribunál Rekursu deklara inkonstitusionál ba pedidu fiskalizasaun husi PDHJ.

Jornalista     : Felicidade Ximenes

Editora          : Julia Chatarina

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!