Top

Bele ka la’e, “asesór “ instituisaun Estadu nian hala’o funsaun hanesan jornalista?

Renato da Costa

Husi:

Renato da Costa

Iha nasaun demokrátiku ida, mídia funsiona hanesan vijilánsia no kontrolu  ba podér ne’ebé garante transparénsia no responsabilizasaun. Iha parte seluk, ofisiál governu nian, inklui asesór sira, halo parte iha sistema podér ne’e rasik. Entaun, bainhira asesór balun koko atu hala’o funsaun serbisu jornalista nian, mosu pergunta fundamentál ida: ida-ne’e étika ka la’e? Ne’e neutru ka la’e? no tuir regulamentu imprensa nasionál no lei sira ne’ebé aziste ka la’e?

Buat hotu ne’ebé ita hotu hatene katak, asesór instituisaun Estadu sira iha knaar atu defende, jere, no hato’o narrativa ofisiál governu nian ba públiku. Ninia pozisaun la’ós de’it administrativu, maibé mós polítiku—nia tenke asegura katak informasaun sira tuir duni polítika no interese Estadu nian. Entretantu, jornalista sira hetan ezijénsia atu independente, no kontinua hato’o krítika sira ba ukun nain sira liuhusi faktu sira lahó influénsia hosi instituisaun podér ruma.

Bainhira iha ema balun asumi  papél hanesan jornalista no asesór, entaun konflitu interese ne’ebé maka’as bele akontese. Oinsá ema ida bele krítika instituisaun ida ne’ebé nia mós defende ba? Iha ne’ebé maka liña entre informasaun públika ho nia objetividade ho propaganda hodi subar faktu loloos?

Ita hotu hatene katak kódigu Étika Jornalístika ne’ebé rekoñese no norma internasionál énfaze ba prinsípiu sira hanesan independénsia, lia-loos, justisa no akuntabilidade. Jornalista labele uza nia profisaun ba interese pesoál ka grupu nian, liuliu ba interese polítiku. Iha kontestu ida-ne’e, asesór ida ne’ebé ativu nafatin nu’udar jornalista iha risku atu uza sala ninia plataforma jornalístika hodi hato’o mensajen polítika ne’ebé subar lia-loos balun, ka até hala’o kampaña subar. Liután, Timor-Leste nia lei imprensa ezije separasaun klaru entre jornalizmu independente no atividade relasaun públika governu nian. Se la’e, konfiansa públiku nian ba mídia sei lakon, no demokrasia rasik bele tun.

Bainhira públiku hatene katak hakerek-nain notísia ka komentadór mídia ida mós hanesan asesór  kredibilidade mídia nian iha risku. Ida-ne’e bele hamosu klima deskonfiansa no hafraku knaar mídia nian hodi kontrola podér. Jornalista loloos tenke hadook-an husi podér, la’ós sai parte husi podér ne’e.

Klaru katak hodi sai asesór maka opsaun profisionál ida ne’ebé lejítimu no importante. Nune’e mós sai jornalista. Maibé, buat rua ne’e labele hala’o simultaneamente sein viola étika jornalístika no lei imprensa nian. Iha enkuadramentu legál ne’ebé di’ak no demokrasia ne’ebé maduru, ema hotu tenke hili dalan ida de’it. Se hakarak defende governu, lalika dehan sai jornalista. Se hakarak sai jornalista loloos tenke prontu krítika governu, inklui sira ne’ebé ita defende ona. Tanba, profisaun nia onra maka iha kompromisu ba integridade no prinsípiu sira. No iha mundu mídia nian, integridade nunka bele kompromete tanba de’it podér.

Ba fenómenu ida-ne’ebé foin daudaun sai debate, kritiku iha kamadas mídia sira, hamosu pergunta ida ne’ebé sériu: apropriadu ka la’e ba asesór  instituisaun Estadu  ida ne’ebé tau matan ba asuntu komunikasaun sosial atua nu’udar jornalista, ne’ebé tuir loloos tenke independente no neutru?.

Iha sistema imprensa legál no étika ne’ebé saudavel, papél jornalista nian tenke livre husi konflitu interese. Ida-ne’e reflete iha Timor-Leste nia kódigu étika jornalístika no lei komunikasaun sosial inklui enkuadramentu legál sira seluk, ne’ebé estipula katak jornalista sira tenke serbisu ho independente, imparsiál no livre hosi presaun polítika ka interese pesoál.

Asesór sira, liuliu sira ne’ebé serbisu iha instituisaun sira ne’ebé tau matan ba asuntu mídia nian—sira nia papel boot ida maka oinsá servisu sira ne’ebé sira halo atu harii no dirije instituisaun nia imajen. Sira sai autór iha estratéjia komunikasaun podér nian. Bainhira indivídu hirak nee atua-an hanesan hanesan jornalista, liña entre produsaun informasaun objetivu no propaganda institusionál sai la klaru.

Se Estadu dezeña ona lei Imprensa hodi mantein integridade jornalístika, oinsá mak ema ida ne’ebé servisu iha sistema governu nia laran bele viola prinsípiu sira ne’ebé hanesan? Ida-ne’e la’ós de’it violasaun ida ba lei formál—ida-ne’e hanesan ofensa ida ba moralidade profisionál.

Se asaun sira hanesan ne’e husik kontinua nafatin, ida-ne’e sei hamosu presedente ne’ebé ladi’ak. Fasilmente bele deskonfia katak pesoal refere sei halakon kualidade informasaun ne’ebé partilla husi jornalista sira no sei halo públiku lakon konfiansa. Tanba  mídia sai ona instrumentu podér nian, la’ós instrumentu kontrolu podér nian.

Konsellu Imprensa labele nonok de’it. Tenke iha afirmasaun no sansaun, ka pelumenus klarifikasaun públiku atu asegura katak prinsípiu báziku sira la kompromete ba konveniénsia pesoál ka lealdade polítika.

Jornalizmu ezije korajen, neutralidade, no kompromisu ba lia-loos. Karik ema ruma hili atu sai asesór, entaun nia tenke iha vontade atu sai husi sala redasaun. Se nia hakarak nafatin sai jornalista, nia tenke husik afiliasaun institusionál hotu-hotu ne’ebé bele estraga nia neutralidade. Karik tempu ona atu Konsellu Imprensa atua ho desizivu. Labele iha fatin ba papél duplu ne’ebé kria konflitu interese. Se lei sira halo atu proteje integridade mídia nian hetan ona ameasas fiar ka la’e violasaun  sira hanesan ne’e sei sai buras ba nafatin iha publiku. (*)

Hakerek na’in hanesan observadór mídia

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!