Loron Mundiál Epatite: OMS husu atu hadi’a tratamentu ba Epatite

DILI, 28 Jullu 2025 (TATOLI)—Ofisiál Enkarregadu Organizasaun Mundiál Saúde (OMS) ba Sudeste Aziátiku, Catharina Boehme, husu atu hadi’a servisu teste no tratamentu epatite iha komunidade tomak.
“Loron Mundiál Epatite nian, ne’ebé maka selebra tinan-tinan iha loron 28 fulan-Jullu hodi sensibiliza ema sira kona-ba epatite viral, inflamasaun ida iha aten ne’ebé bele hamosu moras aten nian ne’ebé maka’as no kankru aten nian. Loron ida-ne’e selebra iha loron moris sientista Laureadu Nobel da paz nian, Baruch Blumberg, ne’ebé deskobre vírus epatite B (HBV) no dezenvolve teste diagnóstiku sira no vasina ida ba vírus ne’e,” Ofisiál Enkarregadu Organizasaun Mundiál Saúde (OMS) ba Sudeste Aziátiku, Catharina Boehme, hateten liuhusi nota ne’ebé Agência Tatoli asesu, ohin.
Nia hatutan, tema selebrasaun ba Loron Munsiál Epatite mak “Epatite mai ita harahun ida-ne’e”, husu asaun urjente hodi halakon bareira finanseira, sosiál no sistémiku sira—inklui estigma—ne’ebé difikulta eliminasaun epatite no prevensaun kankru fígadu nian.
“Iha Rejiaun Sudeste Aziátiku OMS nian, epatite vírus kontinua hamosu sofrementu, ho silensiu hamosu moras fígadu, kankru, no mate rihun atus resin ne’ebé bele prevene kada tinan. Iha rejiaun tomak, kalkula katak ema millaun 61 maka moris ho epatite B no millaun 9 ho epatite C. Ami-nia rejiaun lori todan ida-ne’ebé aas liu iha mundu, epatite vírus, epatite krónika maibé maioria boot husi ema sira-ne’ebé moris ho moras ne’e seidauk hetan diagnóstiku no la hetan tratamentu,” nia hateten.
Nia esplika, kada tinan liu ema na’in-260,000 maka lakon vida, barak husi komplikasaun sira-ne’ebé bele prevene husi epatite. Konsekuénsia ida-ne’ebé maka’as liu maka kankru iha aten, rezultadu husi infesaun epatite B no C ne’ebé la hetan tratamentu.
Ho asesu limitadu ba diagnóstiku no tratamentu lalais, maioria kazu kankru aten nian iha rejiaun ne’e hetan detesaun tarde, bainhira opsaun kurativa sira la disponivel ona.
“Servisu sira teste no tratamentu ba hepatite tenke aumenta, desentraliza ba kuidadu saúde primáriu, no simplifika matadalan sira hodi hamenus númeru vítima sira kankru aten nian hosi hepatite B no C. Ita iha ferramenta sira hodi prevene infesaun ida-ne’e,” nia dehan.
Vasina epatite B ida-ne’ebé seguru no efetivu, diagnóstiku sira-ne’ebé baratu, ai-moruk sira epatite B nian ne’ebé efetivu tebes no ai-moruk anti-ativu diretu sira ba epatite B (DA) hepatite C ne’ebé kura infesaun, maibé problema sira persiste, inklui kompleksidade no fragmentasaun iha prestasaun servisu, falta servisu iha klínika kuidadu saúde primáriu, absorsaun ki’ik, kustu diretu, konxiénsia limitadu, no stigma.
Nia fiar katak, komunidade sira tenke integra servisu sira epatite nian iha pakote saúde esensiál sira, hodi utiliza plataforma kuidadu saúde primáriu sira.
“Ita tenke fó prioridade ba vasinasaun epatite B ho doze inisiál no adezaun ba oráriu vasinasaun nian, servisu saúde inan no labarik nian ne’ebé seguru integradu, servisu sira hamenus prejuízu nian no divulgasaun bazeia ba komunidade hodi taka lakuna ekuidade nian,” nia hateten.
Atu hetan progresu, nasaun sira iha rejiaun tenke halo inovasaun, inklui adota modelu servisu teste no tratamentu simplifikadu, integra epatite hanesan parte ida husi servisu esensiál sira no iha seguru saúde sosiál nia laran, no alkansa populasaun xave sira ho dignidade no kompaixaun.
“Esforsu sira-ne’e presiza aumenta no sustenta ho vontade polítika no investimentu ne’ebé maka’as. Hamutuk hodi halakon kompleksidade, hakotu silénsiu no kumpre ami-nia promesa hodi halakon epatite to’o tinan 2030,” nia dehan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes

