BOBONARU, 31 Jullu 2025 (TATOLI)—Governu liuhusi Unidade Misaun Kombate Stunting (UNMICS), Kinta ne’e, sensibiliza iha nivel rejionál kona-ba Planu Nasionál Multisetorál ba Kombate Stunting (PANKOS) ba munisípiu haat hanesan Bobonaru, Likisá, Ermera no Kovalima.
Diretór Ezekutivu UNMICS, Joel Maria Pereira informa PANKOS ne’e aprovadu ona iha Konsellu Ministru iha tinan kotuk no iha fulan Marsu 2025 liubá Governu liuhusi Vise Primeiru-Ministru ba Asuntu Sosiál, Mariano Assanami Sabino ofisialmente halo ona lansamentu no fó kedas servisu rua ba UNMICS ho parseiru sira oinsá atu operasionaliza implementasaun PANKOS ne’e rasik liuhusi estabelese sistema monitorizasaun tracking online ba indikadór sira iha Planu Asaun Nasionál inklui halo mós tracking ba investimentu orsamentu ne’ebé Governu investe konfere ba atividade ka indikadór sira iha planu ne’e.
Tanba ne’e, Diretór Joel subliña UNMICS ho parseiru sira halo sensibilizasaun iha nivel munisípiu oinsá Prezidente Autoridade Munisípiu sira ho nia servisu setorál sira bele entende, kompriende no familiariza ho servisu koordenasaun iha nivel munisípiu.
Aleinde ne’e, nia hatutan, atu informa mós kona-ba ninia mekanizmu opersionalizasaun sistema monitoring ka tracking dashboard online hodi ajuda autoridade munisípiu no públiku atu hatene progresu husi intervensaun sira tantu programa, atividade no ezekusaun orsamentu ne’ebé ligadu ho indikadór sira iha PANKOS ne’e rasik.
Notísia relevante: UNMICS halo konsulta nasionál hodi finaliza kompromisu nutrisaun ba kreximentu N4G
Iha fatin hanesan, Koordenadór Autoridade Munisipál Bobonaru, Celestino Marques reforsa katak servisu atendimentu hodi hadi’a nutrisaun no stunting ne’e kestaun multisetorál, tanba ne’e fiar katak liuhusi atividade sosializasaun ne’e bele hametin kompriensaun no bele fahe esperiénsia ba-malu, nune’e bele hamosu asaun konkreta ida iha nivel komunidade.
Celestino argumenta PANKOS ne’e importante tebes tanba stunting mak dezafiu sériu ida-ne’ebé fó impaktu diretamente ba labarik sira-nia kreximentu no dezenvolvimentu futuru nasaun nian.
Enkuantu, PANKOS 2024-2030 ne’ebé dezenvolve husi Governu Timor-Leste no parseiru UNICEF ne’e, halo konsultasaun ba autoridade munisípiu, líder komunitáriu sira, parte interesada no parseiru dezenvolvimentu sira atu hamenus prevalénsia stunting ka raes badak menus husi 25% to’o tinan 2030 bazeia ba Dekretu-lei nú. 91/2022, dezembru 2022, iha-ne’ebé prioriza hadi’a nutrisaun ba labarik sira (fulan 0-59) no feto idade produtiva sira, mellora nutrisaun di’akliu no importante tebes ba kreximentu no dezenvolvimentu ekonómiku.
PANKOS ne’e aliña ho Planu Estratejíku ba Dezenvolvimentu Nasionál 2011-2030 no PANSAMTIL pilár 2 no mós kompleta ba pilar 1, 3 no 5.
Tuir dadus, Timor-Leste 47% labarik sira (tinan 5 mai karik) hetan raes badak no 8,6% hetan esperiénsia ho malnutrisaun aguda, 63% husi labarik tinan 5 mai kraik no 30% feto ho idade produtiva sira (tinan 14-49) hetan anemia no prevalénsia aas husi defisiénsia mikronutriente (vitamina A ferru, Iódu,Yodium). Ninia impaktu afeta ba dezenvolvimentu Inteletuál, fíziku, produtividade no kreximentu ekonómiku.
Jornalista: Sergio da Cruz
Editór: Xisto Freitas da Piedade





