DILI, 07 agostu 2025 (TATOLI)—Ministériu Interiór (MI) sei prepara rekursu umanu atu garante seguransa di’ak, iha ámbitu sai membru plenu ba Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN, sigla inglés) iha Outubru 2025.
“Ita preparadu hela, iha Outubru ita tama ona ba membru plenu, laiha problema, ida-ne’e mós mak ita prepara daudaun ona rekursu umanu oinsa ita atu garante seguransa ida di’ak bainhira ita tama membru permanente atu asegura atividade hotu bainhira la’o iha ita-nia nasaun,” Ministru Interiór, Francisco da Costa Guterres, hateten ba jornalista sira iha Palásiu Prezidensiál, Bairru Pité, Kinta ne’e.
Notísia relevante : KM aprova karta admisaun no adezaun membru plenu ASEAN
Nia dehan, dezenvolve daudaun ona parte rekursu umanu mak reforsa fronteira no parte migrasaun iha jestaun ne’ebé di’ak atu halo kontrolu adekuadu.
“Ita mós prepara Polísia ba kualker reuniaun se no caso akontese iha nasaun membru sira, ita mós kontinua halo preparativu ne’ebé másimu atu halo dezenvolvimentu ba ita-nia nasaun,” Ministru akresenta.
ASEAN aseita Timor-Leste sai membru plenu
Durante Simeira ASEAN bá dala-46 iha Kuala lumpur Malázia, líder hotu fó apoiu tomak ba Timor-Leste atubele adere ba ASEAN, nu’udár forum importante hodi ko’alia kona-ba situasaun hotu ne’ebé akontese iha mundu.
Maibé Timor-Leste nia adezaun ba membru plenu sei ofisializa iha simeira ASEAN ba dala-47 ne’ebé sei realiza fulan-Outubru mai ne’e iha nasaun Malázia.
Kritéria sira atu adere ba membru ASEAN :
- Prosedimentu sira ba aplikasaun no admisaun ba adezaun ASEAN sei regula husi Konsellu Koordenadór ASEAN nian.
- Admisaun ba adezaun bazeia ba kritériu sira tuirmai :
(a) fatin ne’ebé rekoñesidu jeografikamente iha rejiaun Sudeste Aziátiku,
(b) rekoñesimentu husi Estadu Membru ASEAN hotu-hotu,
(c) akordu atu sai vinkuladu no kumpre Karta, no
(d) abilidade no vontade atu hala’o obrigasaun sira husi membru sira.
- Admisaun ba membru foun sei deside ho konsensu husi Simeira ASEAN, bazeia ba rekomendasaun husi Koordenadora ASEAN Konsellu.
- Nasaun rekerente sei hetan aseitasaun hosi ASEAN wainhira asina Instrumentu Adezaun nian ba Karta.
Konsulta no konsensu
- Hanesan prinsípiu báziku, foti desizaun iha ASEAN bazeia ba kona-ba konsulta no konsensu.
- Bainhira labele hetan konsensu, Simeira ASEAN bele deside oinsá desizaun partikulár ida sei foti.
- Laiha buat ida iha númeru 1 no 2 artigu ida-ne’e nian maka afeta maneira iha ne’ebé desizaun sira halo tuir hakerek iha instrumentu legál ASEAN nian ne’ebé relevante.
- Iha kazu violasaun grave ba Karta ka inkumprimentu, asuntu ne’e sei refere ba Simeira ASEAN ba desizaun.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editora : Julia Chatarina




