DILI, 07 Agostu 2025 (TATOLI) – Timor-Leste (TL) no Austrália, ofisialmente, halo abertura ba Konferénsia Ekonómika no Negósiu Timor-Leste no Austrália (LAUCON2025, sigla inglés), ohin.
Konferénsia internasionál ne’e nu’udar konferénsia importante ida hodi konsentra hamutuk governante, diplomátiku, emprezária no parseiru setór dezenvolvimentu husi nasaun rua – Timor-Leste no Austrália, hodi reforsa setór estratéjia ekonomia inklui halo diskusaun ba prosesu adezaun Timor nian ba membru plenu ASEAN.
Iha atividade abertura Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta, hato’o bem-vindu ba delegasaun sira husi Austrália no akresenta kompromisu Timor-Leste hodi dezenvolve setór ekonomia ne’ebé di’ak ho Austrália.
Xefe Estadu ne’e mós hato’o obrigadu ba realizasaun fórum importante ida-ne’e no fiar katak TLAUCON bele realiza beibeik ba kada tinan hodi hametin relasaun bilaterál husi nasaun rua ne’e rasik.
“Konferénsia ida-ne’e la’ós de’it atu ita hasoru malu, maibé sai ponte ida hodi reforsa kooperasaun no dezenvolve hamutuk ekonomia iha futuru mai”, Prezidente Repúblika, José Ramos Horta afirma iha salaun multiuzu GMN, Bebora-Dili, kuarta ne’e.
Dezenvolve futuru ne’ebé mak rezilénsia
Prezidente relata katak Timor-Leste daudaun ne’e tama hela iha faze foun ba dezenvolvimentu, ne’ebe sei foka liu ba diversifikasaun ekonomia, reformasaun estruturál, no integrasaun rejionál, nia define kona-ba planu Timor-Leste nia adezaun ba ASEAN iha fulan-Outobru 2025, no mós Timor-Leste nia asesu ba OPD iha tinan-2024, nu’udar estratéjia hodi loke oportunidade emprezariál no investimentu.
“Setór prioridade importante hanesan, agrikultura, turizmu, manufaktureira no ambiente, ne’e esforsu ida-ne’ebé iha hodi atrai investór husi nasaun entranjeiru liuliu emprezariál Austrália – Timor-Leste nakloke hodi halo investimentu no konvida sira hodi hola parte husi transformasaun ekonomia nasaun ida-ne’e”, nia identifika.
“Ami oferese traballadór ne’ebé iha dedikasaun no motivativu, ho vizaun rejionál ne’ebé dezenvolvidu ba oportunidade boot ba setór sira hotu ho tempu ne’ebe naruk. Mai ita hamutuk hodi fahe no kolaborasaun hodi dezenvolve futuru ne’ebé mak rezilénsia”, nia haklaken.
Iha oportunidade hanesan, Ministra Dezenvolvimentu Internasionál, Ministra Empreza Ki’ik no Ministra Asuntu Multikulturál, Anne Aly, hato’o apoiu investimentu ekonomia ne’ebé forte entre Austrália no Timor-Leste – ida-ne’e nu’udar vizita dahuluk bainhira nia asume knaar iha gabinete iha tinan-2025.

Ministra Anne informa kona-ba ninia papél rua nu’udar ministra dezenvolvimentu no empreza ki’ik, ne’ebé sempre kompleta malu hodi hasa’e setór ekonómia ne’ebé adekuadu, nia mós esplika tan kona-ba setór turizmu ne’ebé forte no diversifikadu bele sai hanesan xave importante ba dezenvolvimentu ekonomia iha Timor-Leste, prinsipalmente, hodi prepara kampu traballu ba jerasaun foun.
“Ami apoia maka’as ba vizaun Timor-Leste no sei reforsa kooperasaun hodi dezenvolve setór ekonomia ne’ebé inkluzivu”, autoridade australiana ne’e garante.
Ministra ne’e hatutan, Austrália mós kontribui maka’as liuhusi estratéjia inisiativu hanesan setór mobilizasaun traballadór hodi loke oportunidade ba timoroan na’in-10.000 liu hala’o servisu iha Austrália no apoiu fundu $5 mil ba programa saúde no igualdade jéneru.
Aleinde ne’e mós investe infranstrutura hanesan dezenvolvimentu Aeroportu Internasionál Dili no prepara kabu internet ótika no apoia Timór nia adezaun ba ASEAN no OPD ho komitmentu fundu $11.,8 mil.
Tanba ne’e TLAUCON 2025 sai hanesan estratéjia ida hodi hala’o parseria foun, hodi ko’alia kona-ba investimentu no loke espasu ba relasaun negósiu, no nasaun rua ne’e iha kompromisu hodi serbisu hamutuk.
Notísia relevante: https://tatoli.tl/2025/08/06/konferensia-ekonomika-no-negosiu-timor-leste-no-australia-destaka-setor-xave-no-hametin-kooperasaun/
Jornalista: Alexandra da Costa
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo





