DILI, 13 Agostu 2025 (TATOLI) – Institutu Jeosiénsia Timor-Leste (IGTL, sigla portugés) no Organizasaun Nasaun Unida nian ba Edukasaun, Siénsia no Kultura (UNESCO) halo ona diskusaun atu rejista foho Lesululi, ne’ebé sai hanesan fatin ba deskobrimetu fósil ikitiosauru (ichthyosaurus), iha postu administrativu Kailaku, munisípiu Bobonaru sai sítiu patrimóniu jeolojiku.
Prezidente IGTL, Job Brites dos Santos, informa katak bazeia ba enkontru entre IGTL no UNESCO Dili, katak atu konsidera sítiu ne’e nu’udar UNESCO Global Geopark. Iha prosesu lubuk ida ne’ebé IGTL tenke halo hanesan, primeiru, submete IGTL nia expression of interest, hodi informa Timor-Leste nia interese atu rejista sítiu referidu.
Daruak, IGTL tenke submete application dossier ba UNESCO, ida-ne’e ko’alia kona-ba informasaun importante sira kona-ba sítiu ne’e rasik, depoiz mak UNESCO sei halo avaliasaun hodi deside.
“Agora, ita foin iha faze preparasaun proposta atu submete. Iha preparasaun ne’e ita tenke halo ezersísiu lubuk ida hanesan halo publikasaun artigu iha jornál internasionál, sosilizasaun ba komunidade no autoridade lokál, kria kondisaun hanesan infrastrutura bázika hodi proteje sítiu ne’e”, Job Brites dos Santos adianta ba Tatoli.
Relasiona ho publikasaun artigu internasionál ne’e, IGTL públika ona artigu ida kona-ba rezultadu kle’an fósil nia naran Ichtyosaurus ho idade tinan millaun 200 ba kotuk, tempu triásiku no iha tempu badak sei publika tan artigu daruak kona-ba atu proteje sítiu ne’e.
Nia salienta, iha preparasaun sira ne’e hotu, IGTL mós aloka ona orsamentu balun iha tinan oin hodi halo fencing (lutu) protestaun, kria postu seguransa, halo ligasaun eletrisidade no bee-moos iha foho Lesululi, nune’e ema labele estraga fatin refere.
Aleinde ne’e, atividade importante ida tan mak iha inísiu tinan oin BBC husi Inglatera ho parseiru IGTL nian husi Suésia no Noruega sei halo eskavasaun no iha tempu hanesan sei halo dokumentáriu sientífiku ne’ebé sei publika iha BBC iha 2027.
Tuir nia, serbisu ne’e sei envolve mós mídia lokal sira, inklui UNESCO Dili, autoridade lokál, Autoridade Turizmu Timor-Leste nian no seluk tan.
Notisía relevante: Fósil ‘iktiosauru’ ne’ebé deskobre iha Kailaku iha faze investigasaun husi peritu sira
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora




