TURISKAI, 16 Agostu 2025 (TATOLI) – Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, husu ba Governu harii jardin eroi iha área Binani, Suku Mindelo, Postu Administrativu Turiskai, Munisipiu Manufahi, hodi fó omenajen ba Saudozu Prezidente no Komandante Em Chefe das Falintil, Nicolau Lobato, tanba eroi nasionál ne’e mate iha fatin referidu, iha loron 31 Dezembru 1978.
Xefe Estadu hato’o afirmasaun ne’e bainhira halo vizita traballu ba suku referidu, sábadu ne’e, iha ámbitu komemorasaun Anivesáriu Forsa Armada Libertasaun Nasionál Timor-Leste (FALINTIL) ba dala-50, hodi fó omenajen ba Nicolau Lobato, ne’ebé sakrifika-an hodi lori Timor-Leste hetan independénsia ho filozofia moris “A Última Bala é a Minha Vitória”.
Tuir Ramos-Horta, bainhira Governu transforma fatin ne’e sai “bonitu, di’ak no simbóliku hodi fó omenajen ba eroi nasionál, Nicolau Lobatu”, serimónia ne’ebé realiza kada tinan hodi komemora loron éroi nasionál iha 31 dezembru bele mós halo iha área Binani.
“Nicolau Lobato tama iha istória sagradu Timor-Leste nian. Ba nia [Nicolau Lobato] no ba sira hothotu ne’ebé mate haleu nia hahú hosi luta iha 1975. Ha’u-nia ideia atu halo jardin Nicolau Lobato, hanesan iha Metinaru ita bolu jardin ba eroi sira. Vizita ida ne’e respeitu hodi fó omenajen ba Nicolau Lobato no mós atu haree ho ha’u nia-matan fatin ne’e atu halo buat ruma para rai ida ne’e, nia-monu, nia-última bala, nia-iis kotu iha ne’e tenki sai rai sagradu”, PR informa ba jornalista sira iha Binani.
Xefe Estadu refere mós katak, atu transforma fatin ne’e sai sagradu no atrai turista, nia husu ba Governu, liliu Ministériu Administrasaun Estatál hamutuk ho Autoridade Munisípiu Manufahi, atu harii infraestrtura bázika hanesan reabilitasaun estrada lokál hosi Postu Adminitrativu Turiskai liga ho Suku Mindelo, instala eletrisidade no sistema saneamentu báziku.
“Halo jardin ida iha ne’e, halo infraestrutura balu iha ne’e, simples, maibé kualidade, halo uma tradisionál, bele halo fatin ba camping, tenki haree bee, eletrisidade, saneamentu no halo jestaun atu fatin ne’e bele sai atrasaun turístika hodi benifisia populasaun lokál, no mós bele sai mós hanesan fatin foun ka aldeia foun ba komunidade sira ne’ebé hakarak muda mai hela iha ne’e, maibé ida ne’e Governu mak sei haree ba asuntu ida ne’e”, nia esplika.
Hatan ba sujestaun ne’e, Prezidente Autoridade Munisípiu Manufahi, Luís Marçal da Costa Tavares, hatete bainhira ideia ne’e realiza duni sei fó vantajen ekonomia bo’ot ba povu Manufahi, espesialmente Turiskai tanba área Binani sai hanesan fatin ne’ebé sai sasin ba destinu ikus saudozu Nicolau Lobato.
“Hanesan autoridade lokál, lori povu Manufahi nia naran, ami fó apoia másimu ba Prezidente Repúblika nia-ideia liu husi kbiit ne’ebé ami iha hodi fó apoiu tomak ba inisiativa ne’e”, nia hatete.
Luís Marçal da Costa Tavares hein katak Governu sentrál liliu ministériu relevante atu konsidera ideia husi Xefe Estadu hanesan prioridade ida hodi dezenvolve área Binani ba atrasaun turístika.
Eventu ne’e konta ho partisipasaun husi Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada, Tenente Jenerál Domingos Raul Falur Rate Laek, Xefe Estadu Maiór Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste, Brigadeiru Jenerál, José da Costa Soares “Trix”, Vise Xefe Estadu Maiór Forsa Armada, Majór Jenerál Calisto dos Santos Coliati, Tenente Jenerál Tito Cristovão ‘Lere Anan Timur’ ho espoza, Vise Ministru ba asuntu Parlamentár, Adérito Hugo da Costa, José Lobato, oan husi saudozu Nicolau Lobato, Konsellu Veteranu Manufahi, família saudozu Francisco Xavier do Amaral, autoridade lokál, lia-nain no komunidade, inklui bainaka espesiál na’in-rua husi Malázia ne’ebé konvida direta husi Prezidente Repúblika.
Notícia relasionada: Kombatente 288 iha Oé-Cusse kondekoradu ho orden funu-na’in no Nicolau Lobato
Jornalista: Afonso do Rosário
Editora: Isaura Lemos de Deus




