FONGTIL ezije kanselamentu sosa viatura foun ba deputadu sira

DILI, 29 Agostu 2025 (TATOLI)-Fórum Organizasaun Naun-Governanentál Timor-Leste (FONGTIL) ezije ba Parlamentu Nasionál atu kansela sosa kareta foun unidade 65 ba deputadu sira.
Koordenadór-Jerál FONGTIL, Januário Amaral, preokupa katak kada lejislatura implementa polítika sosa karreta, hanesan iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2025 aloka ona millaun $1.4, kustu boot tebes no loloos Parlamentu presiza haree jestaun ida di’ak.
Nia konsidera ida-ne’e kria justisa sosiál ba implementasaun polítika alojamentu ne’e sei haboot defisiénsia sosiál no ekonomia, liuliu fó ameasa ba direitu fundamentál povu hodi moris dignu no prósperu.
Nia dehan, tanba tuir dadus, país rejista problema multidimensionál hanesan liña pobreza 41.8%, kestaun dezempregu, no má nutrisaun 47.1%.
Aliénde ne’e, povu barak kontinua halerik ba bee-moos, infraestrutura bázika, edukasaun, saúde no prioritáriu seluk hanesan agrikultura presiza dezenvolve iha sustentabilidade lori reseita ba Estadu iha futuru.
Nia husu reprezentante povu sira presiza hatuur kualidade no sensibilidade, no loloos orsamentu ho montante boot aloka ba área sira ne’e.
“Ho situasaun sira ne’e mak FONGTIL ho nia membru no rede sektorál sira, ezije ba Parlamentu Nasionál atu kansela prosesu sosa kareta 65 ba deputadu sira”, nia hato’o liuhusi konferénsia imprensa iha Kaikoli, ohin.
Nia solisita mós atu fó prioridade ba programa dezenvolvimentu ne’ebé fó benefísiu direta ba povu.
Nia dehan, Primeiru-Ministru rasik ko’alia bainhira jere osan la ho di’ak Fundu Mina-rai sei hotu iha tinan haat mai.
“Deputadu sira iha Parlamentu tenke hatudu ezemplu di’ak ba jestaun finanseira no rekursu públiku, evita gastu deznesesáriu, nune’e aumenta konfiansa povu”, nia hato’o.
Hodi rekomenda ba Provedoria Direitu Umanu no Justisa (PDHJ, sigla portugés) atu halo fiskalizasaun abstrata ba Estatutu Deputadu tuir artigu 150 Konstisuisaun RDTL nian.
Rekomenda mós ba PN atu revé lei númeru 22 / 2023, 29 Dezembru kona-ba alterasaun datoluk ba Lei númeru 5/2004, 05 Maiu, Estatutu ba Deputadu, liuliu atu haree didi’ak regalia ka subsídiu oioin ba deputadu sira.
Antes ne’e, Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay, dehan presiza sosa karreta foun tanba kustu manutensaun boot.
“Karreta sira ne’e aat hotu ona, tanba ne’e mak Konsellu Administrasaun aprova iha tinan kotuk orsamentu hodi hola karreta, tinan ida-ne’e tenke troka duni, tanba la’e gastu boot tebetebes”, nia hateten.
Sekretáriu-Herál PN, Edgar Sequeira Martins, informa katak prosesu atu sosa karreta foun 65 ho orsamentu millaun $1.4 ne’e daudaun iha ona Komisaun Nasionál Aprovizionamentu atu hahú lansa ba konkursu públiku.
Notísia relevante:https://tatoli.tl/2024/11/11/ppn-husu-deputadu-sira-neebe-lakohi-karreta-halo-deklarasaun/
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora

