iklan

DILI, POLÍTIKA

Ramos-Horta: “Kultura mak povu nia klamar”

Ramos-Horta: “Kultura mak povu nia klamar”

Ambiente Festivál Kulturál Rabilau, iha foho Rabilau, munisípiu Ainaro, kuarta (16/10/2024). Imajen Tatoli/Cidalia Fatima

DILI, 15 Setembru 2025 (TATOLI)–Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hateten parte hotu liuliu Estadu ka Prezidente Repúblika iha dever atu promove kultura Timor-Leste nian tanba, kultura mak povu nia klamar.

Notísia Relevante: PR Horta hakarak Festivál Rabilau sai eventu boot iha Timor-Leste

“Ita iha dever atu sai espasu ba afirmasaun kulturál, inspirasaun sívika no promosaun ba ita-nia labarik no foinsa’e sira-nia talentu. Kultura mak povu nia klamar, iha ne’ebá mak ita hetan ita-nia identidade nia forsa, memória ita-nia reziliénsia nian no esperansa ba futuru ida-ne’ebé kriativu no inkluzivu liu,” Ramos-Horta hateten iha abertura ba sesaun solene Lejislatura da-VI iha Parlamentu Nasionál (PN), segunda ne’e.

Prezidente Repúblika iha rasik programa ida-ne’ebé espesífiku ba apoiu arte no kultura ba ema hotu.

“Programa Arte, Kultura, ha’u atu fahe ho ita-boot sira dimensaun ida ne’ebé dala barak haluha ne’ebé ha’u konsidera esensiál atu hametin ita-nia identidade nasionál nu’udar nasaun joven ida, promosaun Arte, Kultura no Apoiu ba Edukasaun Sívika. Desde inísiu mandatu, ha’u komprende katak Xefe Estadu labele limita de’it ba hala’o polítika esterna, fiskalizasaun konstitusionál no salvaguarda unidade nasionál,” nia dehan.

Programa Apoiu ba Arte no Kultura Edukasaun Sívika, prátika institusionál di’ak ida-ne’ebé konsolida ona entre 2022 no 2025.

Iha tinan 2023, hala’o Festivál Múzika no Kultura iha Ataúro no Festivál Rabilau iha 2024, hanesan selebrasaun boot rua (2) ba tradisaun lokál sira.

“Ami mós hala’o Festivál Literatura ne’ebé mobiliza partisipante liu 200.000 iha nasaun tomak, no ami sai uma-na’in ba edisaun rua (2) husi Sci-Tech Expo,” Horta hateten.

Nia hatutan, edisaun dahuluk iha tinan 2023, Prezidente Repúblika hetan apoiu husi universidade internasionál sira, ajénsia Governu nian no empreza teknolojia sira ba atividade kulturál lubuk ida-ne’ebé organiza husi Palásiu Prezidensiál.

“Iha tinan 2024, Sci-Tech Expo hetan dimensaun internasionál liu hodi transforma Dili ba palku globál ida duni ba siénsia. Fahe ba parte rua (2) mak konferénsia internasionál ida-ne’ebé hala’o iha fulan-Agostu no espozisaun nasionál ida iha fulan-Novembru. Edisaun ida-ne’e hatudu figura sira-ne’ebé koñesidu iha mundu tomak. Entre laureadu sira Prémiu Nobel nian mak Prof. Sir Konstantin Novoselov, rekoñesidu ba nia servisu pioneiru iha grafenu no Prof. Michael Rosbash, laureadu Prémiu Nobel nian iha Medisina,” nia hateten.

Tuir Ramos-Horta, Konferénsia ne’e mós fó bem-vindu ba akadémiku proeminente sira hanesan Prof. Shwetak Patel, MacArthur Fellow no manan-na’in Prémiu ACM, Prof. Eric Brewer, pioneiru iha komputasaun distribuida, no Prof. Julie Kientz, ne’ebé rekoñese husi MIT nu’udar ida husi inovadór 35 ho idade menus husi 35.

“Emprezáriu no inovadór sira-ne’ebé komplementa esperiénsia enkontru sira hanesan saúde móvel, telemedisina, intelijénsia artifisiál no edukasaun dijitál. Tinan oin, 2026, hanesan parte ida husi selebrasaun sira ba aniversáriu ba da-30 Prémiu Nobel Dame nian, ita sei kontinua ho inisiativa foun no relevante sira. Planeia hela konferénsia boot ida, ne’ebé partisipa husi laureadu Nobel na’in-13 ne’ebé reprezenta área siénsia no literatura nian no-mós figura sira-ne’ebé koñesidu iha mundu tomak. Iha eventu komemorativu ida-ne’ebé konserteza sei sai boot-liu ne’ebé hala’o iha ita-nia rejiaun aziátiku,” nia dehan.

Iha tinan 2024, Prezidente Repúblika projeta nia identidade liu fronteira sira. Ezibisaun Etnográfika “Vistues Cultura Timorense” halibur diplomata sira, figura internasionál no estudante sira.

“Ami lansa Programa Nasionál Promosaun Turizmu ne’ebé atinje maizumenus ema na’in-600.000. Tinan ida-ne’e, ami konsolida trajetória ida-ne’e hodi hala’o selebrasaun Loron Mundiál ba Labarik iha Jardim 5 de Maiu, ne’ebé envolve partisipante 1.700. Ami fornese espasu ba MOVE Showcase, halibur grupu múzika no dansa kontemporánea sira,” nia hateten.

Notísia Relevante: Festivál múzika-kultura Ataúro, promove kultura nu’udar identidade úniku

Jornalista : Hortencio Sanchez

Editór        : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!