CAMSTL hahú prezerva no dijitaliza konteúdu istóriku no jornalístiku
DILI, 18 Setembru 2025 (TATOLI) – Sentru Audiovizuál Max Stahl Timor-Leste (CAMSTL, sigla portugés) prezerva ona konteúdu audiovizuál iha mídia dijitál, ho totál oras liu rihun ualu kona-ba matéria istórika no jornalístika.
Koordenadora Arkivu CAMSTL, Domingas Cardoso Martins, hateten antes atu halo prezevasaun, liuhusi prosesu rigorozu ba indentifikasaun, limpeza, katalogasaun no dijitalizasaun arkivu istóriku no jornalístiku timoroan nian.
“CAMSTL nia prezervasaun iha mídia dijitál hamutuk fixeiru ho oras rihun ualu. Molok ba iha prezervasaun ami halo uluk identifikasaun ba iha kategoria matéria sira hanesan, katalogasaun báziku, limpeza ka hamoos, haree fita kotu sira ne’e hotu halo restaurasaun ba matéria sira ne’e, depois dijitaliza. Hotu mak ami sei kompleta nia informasaun metadadus hanesan títulu, rezumu husi konteúdu sira ne’e hotu hatama ba sistema servidór”, Domingas Cardoso Martins esplika ohin.
Nia salienta katak atu halo prezervasaun no dijitalizasaun ba arkivu sira maka, iha loron 15 Abríl 2025, Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS) asina nota entendimentu ho CAMSTL ho objetivu mak dijitaliza no prezerva obra jornalístika.
Nune’e, ekipa CAMSTL halo uluk ona identifikasaun ba iha matéria RTTL, E.P nian balu, tanba rai iha fatin tolu hanesan Fatuahi, Kaikoli no Ai-mutin. Entaun, ekipa halo uluk identifikasaun ba matéria ne’ebé rai iha RTTL Kaikoli ho totál rihun 7.475.
Matéria hirak ne’e ho nia tipu mak hanesan betacam 14, Video Home System (VHS) 367, MDV 7.024, MDV Tape 9 no Digital Versatile Disc (DVD) 61. “Husi matéria sira ne’e, ida-ne’ebé ami-nia alvu atu halo dijitalizasaun uluk ba iha tinan ida-ne’e hamutuk 200”, dehan.
Nia akresenta katak ho serbisu sira ne’e hotu, dezafiu ne’ebé ekipa hasoru bainhira halo identifikasaun ba matéria RTTL, E.P nian mak kondisaun kasete barak mak estragu, tanba inundasaun iha 04 Abríl 2021. Difikuldade seluk mak falta katalogasaun ka baze dadus no mákina (player) produsaun sira taka ona.
“Mundu teknolojia agora avansadu tebes, nune’e mákina tuan ne’ebé ita utiliza hodi halo dijitalizasaun ba matéria hirak ne’e daudaun ita buka iha loja sira ne’e susar atu hetan. Entaun, mákina ne’ebé agora CASMTL iha ami uza ho kuidadu tebes hodi bele halo serbisu hirak ne’e”, nia dehan.
Maski hasoru dezafiu hira ne’e, ekipa hahú hamoos rai-rahun sira no prosesu dijitalizasaun kasete husi RTTL ho totál hamutuk 200.
Tuir Domingas Martins, ba futuru RTTL, E.P no Tatoli, I.P sei iha asesu ba sira-nia plataforma foun idaidak nian ne’ebé iha ona file dijitál ho informasaun metadata kompletu.
Notísia relevante: CAMSTL promove semináriu kona-ba Salvaguarda Patrimóniu Audiovizuál
CAMSTL hanesan patrimóniu audiovizuál nasaun nian harii iha Setembru 2003, ho objetivu atu halo peskiza, prezerva no prodús istória moris nasaun nian hodi desemina memória, kultura ida-ne’e ba estudante, sosiedade no ba timoroan hotu.
CAMSTL nia vizaun mak sai arkivu audiovizuál boot liu no úniku iha Timor-Leste atu uza teknolojia foun sira hodi kapta no rai metin ba nafatin iha memória no kultura.
CAMSTL nia misaun mak atu rejista nasaun nia moris no kontribui ba dame no demokrasia metin, liuhusi prezervasaun no produsaun istória kultura no memória.
Notísia relevante: Arkiva produtu jornalístiku, Ajénsia TATOLI,I.P – CAMSTL formaliza akordu kooperasaun
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora
