DILI, 23 Maiu 2025 (TATOLI) – Ajénsia informasaun ofisiál Estadu Timor-Leste, Agéncia TATOLI, I.P (Institutu Públiku) ho Sentru Audiovizuál Max Stahl Timor-Leste (CAMSTL, sigla portugés) asina akordu kooperasaun hodi arkiva dokumentu dijitalizasaun produtu jornalístiku nian.
Asinatura ne’e hala’o direta hosi Prezidente Konsellu Diretivu TATOLI,I.P, Noémio Mateus Soares Falcão no Diretivu Ezekutivu CAMSTL, Eudicito Pinto no sasin direta husi Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Expedito Loro Dias Ximenes no Prezidente Konsellu Imprensa (KI), Otelio Ote, perante estrutura ezekutiva no tékniku husi instituisaun rua ne’e.
“Akordu ne’ebé mak ajénsia TATOLI ho CAMSTL selebra ne’e bazeia ba servisu hamutuk ne’ebé SEKOMS koopera ona ho CAMSTL hodi loke dalan atu bele prezerva dokumentu eletróniku sira” Prezidente TATOLI, I.P, Noémio Mateus Soares Falcão hateten, iha ámbitu asina akordu ida-ne’e, iha edifísiu TATOLI, Faról, Dili, ohin.
Prezidente hateten, importante tebes ba mídia estatál hanesan ajénsia TATOLI atu nune’e bele prezerva ita-nia istória tanba, nia kompara, se arkivu laiha maka hanesan ita-nia klamar la iha.
“Nune’e kooperasaun servisu ida-ne’e bele la’o ba oin nafatin no di’ak liután atu mídia hotu-hotu bele ba arkivu no ida-ne’e sai hanesan oportunidade dahuluk ba ajénsia TATOLI hodi arkivu dokumentu dizitalizasaun iha CAMSTL, maske ita mós iha arkivu internál maibé la garantia nia kuantidade”, nia dehan.
Autoridade másima ajénsia estatál ne’e konsidera CAMSTL hanesan orgaun ida-ne’ebé mak harii husi saudozu Max Sthal hanesan jornalista antigu ida-ne’ebé prezerva ita-nia dokumentu lubuk ida kona-ba istória Timor nian no fiar katak CAMSTL bele asegura ita-nia dokumentus ho didi’ak nune’e bele sai referénsia ba jerasaun sira.
“Entaun dokumentu ne’ebé TATOLI arkiva ba iha CAMSTL mak hanesan dokumentus ne’ebé ita prodús hahú kedas husi TATOLI ne’e harii no dokumentus sira ne’e mak hanesan vídeo, fotográfia”, nia informa.
Iha fatin hanesan, Diretór Ezekutivu CAMSTL, Eudicitio Pinto hateten, konteúdu, ohin, asina akordu entre CAMSTL ho Ajénsia TATOLI ne’e hanesan kontinuasaun ne’ebé IX-Governu liuhusi SEKOMS halo prezervasaun ba dokumentu kona-ba produtu mídia sira-nian liuliu audiovizuál hodi arkivu.
“Ida-ne’ebé ita sei halo dijitalizasaun matéria analog husi RTTL, E.P no mós TATOLI, I.P enkuantu akordu ida ohin ne’e hanesan loke dalan para tékniku administrativu sira halo servisu ba prezervasaun ninian”, Diretór ne’e informa.
Ezekutivu ne’e rekoñese katak asinatura akordu ida-ne’e importante loos atu loke espasu hodi fasilita tékniku sira bele halo ona sira-nia servisu no mós kria ona plataforma ida-ne’ebé mak di’ak atu ema bele asesu liuhusi plataforma online.
Tanba sentru audiovizuál Mx Stahl iha esperiénsia tinan-20 halo prezervasaun no uluk sira sei uza analog hodi halo arkivu maibé ikusmai CAMSTL konsege halo prezervasaun dijitalizasaun aleinde ne’e la’ós halo dizitaliza de’it maibé kria mós plataforma ida hodi bele fó asesu ba ema hotu liuliu universitáriu ka akadémiku sira.
“Matéria ne’ebé mak ita rai iha ita-nia fatin ne’e mak iha kategória istória, polítika, ekonomia, saúde no sai hanesan interrese ba universitáriu sira hodi halo peskiza tanba ne’e hanesan dadus ida-ne’ebé kompletu no mós konkretu”, Diretór ezekutivu ne’e informa.
Dokumentu sira ne’e, tuir Diretór Ezekutivu CAMSTL, Eudicito Pinto katak aleinde ne’e dokumentu sira-ne’e hotu la’ós atu rai de’it iha sentru CAMSTL atu ita mós presiza prezerva fatin ne’ebé seguru husi akontesimentu ruma hanesan inundasaun, ahi han uma, rai-halai, atu memória sira labele lakon CAMSTL mós rai dokumentu sira seluk hanesan, Institutu Nasionál Audiovizuál iha Fransa, iha universidade Koimbra, Portugál no mós iha Austrália.
“Tanbasá mak ita halo backup ida-ne’e tanba ita-nia rai manas, inundasaun bele akontese, no ita-nia konstrusaun mós la seguru nune’e sei fó impaktu ba dokumentu importante sira-ne’e nune’e ita asegura labele lakon liuhusi servisu ho sentru audiovizuál sira seluk”, nia esplika.
Enkuantu, Prezidente Konsellu Imprensa, Otelio Ote, apresia ho kooperasaun ne’e tanba rekoñese hanesan momentu importante. Razaun, daudaun ne’e mídia sira hasoru problema livráriu ba dokumentu sira.
Ema hotu hatene katak mídia barak mak eziste no kontribui ona publikasaun notísia audiovizuál no testu maibé laiha sistema livraria ida-ne’ebé bele garante hodi asesu ba konteúdu sira-ne’e.
“Entaun ne’e hanesan sistema modernu ne’ebé garantidu katak matéria sira-ne’e sei la lakon hodi kontinua halo refresaun ba iha sistema dijitál no la’ós de’it limita ba jornalista sira no komunidade sira hodi asesu.
Bainhira ita hatene rai vídeo no foto entaun ne’e ita mós hatene rai istória tanba se ita la rai dokumentu sira-ne’e ita mós sei la hatene istória”, nia konsidera
Autoridade másima órgaun reguladora ne’e mós apela ba mídia sira seluk atu hatene halo jestaun ba sistema dokumentasaun se laiha kapasidade atu koopera ho CAMSTL maizmenus sira iha maneira rasik atu bele halo livraria ida ho sistema manuál hodi bele arkivu rasik sira-nia dokumentu.
Entretantu, daudaun ne’e CAMSTL rai arkivu dijitalizasaun dokumentu hamutuk rihun-ualu no akordu ba dijitalizasaun ida-ne’e vigora durante tinan-tolu.
Jornalista: Alexandra da Costa
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo
