iklan

HEADLINE, POLÍTIKA

Orsamentu ba ministériu no entidade públika 57 aprovadu

Orsamentu ba ministériu no entidade públika 57 aprovadu

Parlamentu Nasionál no Governu hahú diskusaun kona-ba proposta Orsamentu Retifikativu, segunda (01/06) Imajen TATOLI/Egas Cristóvão

DILI, 01 Juñu 2026 (TATOLI) – Parlamentu Nasionál iha diskusaun faze espesialidade loron daruak aprova ona Orsamentu Retifikativu (OR) ba liña ministeriál no entidade públika hamutuk 57.

Ministériu sira ne’e mak hanesan Ministériu Edukasaun ho nia verba $117.173.030, Ministériu Ensinu Superiór Siénsia no Kultura $6.245.602, Ministériu ba Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál $199.410.081, Ministériu Obra Públika $227. 108.892.

Ministériu Transporte no Komunikasaun $12.674.262, Ministériu Turizmu no Ambiente $9.765.083, Ministériu Komérsiu no Indústria $8.284.463, Ministériu Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitária $13.488.883.

Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta $22.023.081, Ministériu Defeza $16.246.818, FALINTIL-Forsa DefezaTimor-Leste (F-FDTL) $34.495.530, Ministériu Interiór $19.429.020, Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) $50.470.141.

Ministériu PetróleU no Rekursu Minerál $279.263.355, Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzau $24.262.440, Ministériu Juventude, Desportu, Arte no Kultura $11.723.771, Ministériu Planeamentu no Investimentu no Investimentu Estratéjiku $4,281, 380.

Prokuradória Jerál Repúblika $7.03.,175, DefensOria Públika $3.210.569, Provedoria Direitu Umanu no Justisa $2.270.887, Inspesaun Jerál Estadu $976.264, Polísia Sientífika no Investigasaun Kriminál $2.362.401, Autoridade Protesaun Sivíl $7.671.662, Inspesaun Jerál Traballu $878,125, Gabinete Apoiu Sosiedade Sivíl $24.368.069.

Autoridade Munisipál Aileu $9.480.104, Ainaru $9.709.176, Ataúru $2.698,583, Baukau $13.783.661, Bobonaru $12.786.341, Kovalima $9.508.735, Dili $19.478.239, Ermera $14.070.471, Lautein $8.483.270, Likisá $8.450.351, Manatutu $9.617.874, Manufahi $9.633.081, Vikeke $10.677.270.

Administrasaun Portuária Timor-Leste $4.470.508, Ajénsia Dezenvolvimentu Nasionál $4.092.168, Ajénsia Promosaun Investimentu no Esportasaun Timor-Leste $1.315.944, Teknolojia Informasaun no Komunikasaun $1.976.660, Ajénsia Nasionál ba Avaliasaun no Akreditasaun Akadémika $614,.71, Arkivu Muzeu no Rezisténsia Timorense $2.739.744, Autoridade Aviasaun Sivíl Timor-Leste $950.612, Autoridade Inspesaun no Fiskalizasaun Atividade Ekonómika, Sanitária no Alimentár $2.010.756.

Autoridade Nasionál Komunikasaun $1.123.144, Autoridade Nasionál Petróleu $9.240.165. Sentru Nasionál Chega $1.451.644, Sentru Nasionál Formasaun Profisonál Bekora $1.038.486.

Sentru Nasionál Reabilitasaun $757.582, Komisaun Anti-Korrupsaun $2.278.748, Komisaun Funsaun Públika $3.059.011, Komisaun Nasionál Aprovizionamentu $1.960.834, Konsellu Imprensa $840.457.

Fundu Dezenvolvimentu Kapitál Umanu $20.578.512, Gabinete Fronteira Terrestre $1.859.757, Institutu Defeza Nasionál $1.553.847.

Orsamntu ba Fundu Infraestrutura aprovadu

Aleinde ne’e, Parlamentu aprova mós orsamentu ba Fundu Infraestrutura (FI) hamutuk $241.677.849.

Antes ne’e, Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku, Gastão de Sousa, hateten iha Orsamentu Jerál Estadu 2026, FI hetan alokasaun millaun $307,1 hodi finansia programa 30, ho korte ne’e iha 20% reprezenta millaun $60 kontribui ba OR no agora FI hela millaun $240-resin.

Nia hateten redusaun orsamentu ne’e ko’a no hasai projetu hamutuk 836, kompostu husi projetu  ein-kursu  232 ho valór millaun $35, projetu foun iha faze aprovizionamentu 22 ho nia orsamentu millaun $2,7, projetu foun iha faze preparasaun aprovasaun 522 ho orsamentu millaun $19, projetu retensaun 47 ho osan millaun $1,300-resin, projetu ne’ebé konkluidu ka taka iha ida ho orsamentu  rihun $1, projetu kanseladu tolu ho nia orsamentu rihun $757.

Nia esplika, programa 30 iha FI so iha programa rua, empréstimu no Projetu Tasi Mane mak la ko’a nia orsamentu. “Sira seluk ami ko’a hotu atinje to’o millaun $60. Ko’a boot liu mak iha estrada nasionál ho munisípiu millaun $21″, informa.

Nia esplika razaun korte tanba ezekusaun FI kada tinan sempre atinje másima 78%. “Ne’eduni, espera ho ida-ne’e ami otimista tebes atinje ezekusaun 90%, maibé buat hotu depende ba alterasaun klimátika no mós fiskalizasaun, kolaborasaun entre Obra Públika, MPIE, ADN, no CNA hodi dudu ezekusaun”, dehan.

Ministra Finansa, Santina Cardoso, antes ne’e hateten katak OR Governu la halo levantamentu ba Fundu Petrolífeiru ne’ebé aprova tiha ona iha OJE 2026 nian, maibé oinsá Governu halo efisiénsia ba iha nia despeza interna.

OR prevee medida adisionál hitu ne’ebé fó prioridade aas ba asegura seguransa enerjétika no seguransa alimentár iha país hodi responde ba impaktu husi funu iha Médiu Orienta.

Tuir dokumentu livru orsamentál, iha ministériu no entidade públika ho autoridade munisipál hamutuk 83 mak sofre alterasaun iha OR ho montante hamutuk millaun $5,9, liuliu iha verba alokasaun bens no serbvsu, transferénsia públika no kapitál menór.

Realokasaun ba redusaun diresionada husi item iha ministériu lubun, prinsipalmente iha verba no serbisu tanba ho ezekusaun ki’ik ou prioridade imediata ki’ik hanesan viajen, catering no loroloron.

Jornalista: Nelson de Sousa

Editora: Maria Auxiliadora 

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!