DILI, 26 Setembru 2025 (TATOLI)-Parlamentu Nasionál, liuhusi reuniaun plenária estraordináriu, aprova projetu lei númeru 11/VI (3a) Revoga Pensaun Mensál Vitalísia ba Deputadu no Eis-Titulár Órgaun Soberania no Providénsia sira seluk iha finál globál ho votu a favór 62, kontra no abstensaun 0.
Diskusaun ne’e lidera husi Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay.
Iha debate faze espesialidade ne’e laiha proposta no, tuir rejimentu Parlamentu, iha diskusaun espesialidade aborda espesífiku kada artigu. Projetu lei ne’e iha artigu hamutuk hitu.
Deputadu sira aprova uluk kada artigu ho rezultadu votu a favór 62, kontra no abstensaun 0.
Tuir projetu lei ne’ebé bankada Governu, Partidu Kongresu Nasionál Rekonstrusaun Timorense (CNRT), Partidu Demokrátiku (PD) no opozisaun Kmanek Haburas Unidade Nasionál Timor Oan (KHUNTO) aprezenta atu revoga Lei númeru 1/2007, loron 18 Janeiru, no Lei númeru 7/2007, 25 Jullu, altera husi lei númeru 7/2017 26 Abríl, ne’ebé estabelese Pensaun Vitalísia ho Regalia sira seluk ba Deputadu no Eis-Titulár Órgaun Soberania.
Tuir espozisaun motivu prezente inisiativa lejislativa ho objetivu asegura sustentabilidade finansa públika no prinsípiu konstituisionál igualidade, elemina benefísiu vitalísiu no previléjiu desproporsional atribui ba eis-titulár kargu públiku no órgaun soberania.
Ho evolusaun demokrátiku no fortalesimentu instituisaun Estadu, entende sidadaun sira ezerse funsaun públika sujeita ba regra previdensiária hanesan ho traballadór sira seluk.
Proposta ne’e revoga dispozisaun legál ne’ebé kria pensaun vitalísia no benefísiu permanente sira seluk, ho efeitu retroativu hahú husi lejislatura dahuluk.
Tuir projetu lei ne’e, iha ámbitu aplikasaun ba deputadu atuál no antigu deputadu, eis-titulár órgaun soberania inklui Prezidente Repúblika, Primeiru-Ministru, membru Governu, Prezidente Tribunál Superiór.
Iha artigu 3 revogasaun retroativa, ne’ebé sei revoga ho efeitu retroativa dezde inísiu primeira lejislatura Parlamentu Nasionál, ba dispozisaun legál ne’ebé kria ona autoriza pensaun vitalísia ba kategória mensiona iha artigu anteriór, hapara kualkér pagamentu iha prezente no futuru.
Tuir projetu lei ne’e iha artigu 5 hateten Reembolsu sira no Efeitu Finanseiru no Materiál sira; 1. Montante sira ne’ebé simu tiha ona nu’udar pensaun vitalísia até lei ne’e tama iha vigór sei la sujeita ba reembolsu, salvaguarda ba boa-fé no seguransa jurídika.
2. Maibé, sei laiha direitu adkiriduba pagamentu sira ne’ebé kontinua, ne’ebé sei haparadefinitivamente bainhira lei ida-ne’e tama iha vigór.
3. Benefísiu materiál sira seluk hotu ne’ebé fó konsedidu iha funsaun kondisaun hosi eis-deputadu ou eis titulár órgaun soberania, inklui abitasaun (uma)ofisiál, veíkulu serbisu , kondutór, eskoltu sira, kombustivel ou apoiu lojístiku sira seluk, tenke fila tomak ba Estadu ou haparakontratu respetivu imediatamente, lahó kompensasaun ruma.
No artigu 7 hateten ho prezente lei tama iha vigór iha data ninia publikasaun, prodús efeitu dezde 20 Maiu 2002.
Regulamentasaun Governu sei aprova iha prazu másimu loron 30, hafoin publikasaun prezente lei, norma regulamentar nesesáriu ba ninia ezekusaun plena.
Notísia relevante: Halakon Lei Pensaun Vitalísia hatuur ona iha Programa Nonu Governu
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora




