DILI, 27 Setembru 2025 (TATOLI)–Institutu Nasionál Saúde Públika Timor-Leste (INSPTL) halo kolaborasaun ho parseiru Igreja Angelika iha Singapura fó formasaun ba jestór saúde sira hodi mellora di’ak liután asuntu emerjénsia servisu médiku no emerjénsia apoia ba moris.
“INSPTL liuhusi Diresaun Jerál Tékniku Sientífiku Diresaun Nasionál Formasaun halo kolaborasaun ho ita-nia parseiru sira husi Igreja Angelika Singapura no mós ekipa voluntária médika espesialista husi Universidade Nasionál Singapura ne’ebé hakarak atu servisu ho ita-nia instituisaun iha área kapasitasaun formasaun nian ba ita-nia jestór saúde sira kona-ba Medical Services & Life Support,” Koordenadór Formasaun Klínika INSPTL, Francisco Borges ba jornalista sira iha Salaun INSPTL, Sábadu ne’e.
Nia dehan, formasaun ne’e iha ekipa rua, balun aban sei dezloka ba ospital referrál Maliana hodi halo sira-nia servisu ne’ebé durante ne’e estabelese ona ho ospitál ne’e rasik.
“Sira-nia ekipa mai uluk ona servisu iha Timor-Leste iha tinan 2016 iha Maliana hodi apoia kapasitasaun ba profisionál saúde sira no mós halo tratamentu ba nehan, matan no tilun,” nia haktuir.
Nia relata ekipa foun husi Universidade Nasionál Singapura ohin (28/05) sei to’o iha Timor, iha-ne’ebé iha ekipa ne’e kompostu espesialidade ba parte emerjénsia ninian no mós ba ospitál nian, entaun ida-ne’e oportunidade ida-ne’ebé di’ak tebes ba INSPTL.
“Husi formasaun ne’e oinsá mak ita bele dezenvolve sistema jestaun ba iha kuidadu pré-ospitál ne’ebé mak di’ak entermu ninia kapasitasaun no ninia profisionál saúde sira,” nia relata.
Nia akresenta sira sei fó kursu ba jestór sira nune’e bele hatene oinsá mak jestór ne’ebé di’ak atubele jere servisu emerjénsia médika ne’e ho di’ak. Sira-nia sistema ne’e adopta husi nasaun Amerika nian, entaun sira hakarak hamutuk ho timoroan atu haree ba servisu ne’e.
“Kursu ida-ne’e primeiravéz ita halo iha Timor ba diretór sira husi Institutu Nasionál Saúde Ambulánsia. Aleinde ne’e ita mós sei realiza kursu suporta avansada ba fuan ninian ne’e sei envolve médiku sira hotu husi HNGV no ospitál referrál lima no mós formadór sira INSPTL,” nia haktuir.
Nia mós relata formadór husi Singapura hamutuk na’in-40 no sei fó fomasaun iha Dili no Maliana.
Iha fatin hanesan, Líder Projetu husi Igreja Angelika Singapura, Chi Chiu Tan hateten formasaun kuidadu saúde primária no jestaun pré-ospitalár ida-ne’e fó ba lideransa sira hosi servisu kuidadu saúde nian iha Timor-Leste.
“Ohin mak dahuluk hosi série workshop kolaborativu sira-ne’ebé ami hala’o hela ho fornesedór kuidadu saúde sira no líder sira hosi servisu kuidadu saúde nian iha Timor-Leste no fó formasaun jestaun pré-ospitál iha nivel sistema nian no mós apoiu moris kardíaku avansadu,” nia relata.
Nia haktuir sira servisu ona iha Timor-Leste dezde tinan 2016 hanesan voluntáriu iha programa dezenvolvimentu no kapasitasaun komunidade médiku nian.
“Ami envolve ona no ajuda Ospitál Referrál Maliana no Departamentu Saúde Públika nian hodi lori formasaun iha área sira hanesan audiolojia no aparelu auditivu, medisina tilun, inus no kakorok, odontolojia, medisina dependénsia aas, parteira, apoiu báziku ba moris kardíaku, no mós jestaun pré-ospitál,” nia informa.
Chi hateten tinan ida-ne’e la’ós servisu de’it iha Maliana maibé sei servisu hamutuk ho Ministériu Saúde iha sentrál atu fó formasaun ba jestaun pré-ospitál no mós liuliu aspetu sistémiku sira no mós apoiu moris kardíaku avansadu mak matéria sira-ne’ebé provavelmente entrega di’akliu.
Jornalista: Felicidade Ximenes
Editór: Xisto Freitas da Piedade




