“Estratéjia Nasionál Imunizasaun 2026-2030 reprezenta ami-nia vizaun brani ba futuru”

DILI, 30 Setembru 2025 (TATOLI)—Vise-Ministru ba Fortalesimentu Institusionál Saúde nian, José Magno, hateten imunizasaun mak intervensaun saúde públika ne’ebé kustu-efetivu liu iha istória umana.
“Imunizasaun mak intervensaun saúde públika ne’ebé kustu-efetivu liu iha istória umana. Estratéjia Nasionál Imunizasaun nian ba tinan 2026-2030 reprezenta ami-nia vizaun brani ba futuru. Nasaun ida-ne’ebé labarik sira labele husik iha kotuk, iha ne’ebé moras sira-ne’ebé bele prevene ho vasina la eziste ona, la kauza ona sofrimentu no mate. Iha ne’ebé ami-nia sistema saúde hetan destruisaun ka sai forte no reziliente hodi prevene no responde ho sufisiente ba ameasa ruma iha futuru,” José Magno hateten bainhira halo diskursu iha konsulta no validasaun ba planu kustu ba Estratéjia Nasionál Imunizasaun ba tinan 2026-2030, iha Hotel Timor, ohin.
Vise Ministru louva parseiru sira hanesan UNICEF, OMS, Departamentu Negósiu Estranjeiru no Komérsiu (DFAT), KOICA, Banku Mundiál, Governu Japaun, no Gavi tanba ho sira-nia apoiu no kolaborasaun nu’udar ai-riin fundamentál ba susesu Programa Nasionál Imunizasaun iha Timor-Leste.
Reprezentante Organizasaun Mundiál Saúde iha Timor-Leste, Arvind Mathur, hateten estratéjia ne’ebé prátiku no realistiku mak dalan ida-ne’ebé efetivu liu atu haforsa servisu imunizasaun no proteje labarik timoroan sira hotu.
“Ami elojia Ministériu Saúde tanba lidera dezenvolvimentu estratéjia integradu no ho kustu ida-ne’e, aliña ho revizaun ba ajenda Imunizasaun 2030 no misaun Gavi nian hodi halo vasina sira asesivel ba ema hotu, hamenus disparidade sira no harii sistema imunizasaun sira-ne’ebé responsivu,” nia hateten.
Nia haktuir, workshop ida-ne’e nu’udar oportunidade atu halo validasaun ba estimativa kustu no dalan ba EIN atu finaliza no submete ba Ministériu Saúde hodi hetan aprovasaun.
Timor-Leste sei laiha de’it vizaun estratéjiku robustu ida ba imunizasaun maibé mós roteiru finanseiru hodi alkansa, loke oportunidade foun sira ba parseria sira ho GAVI no sira seluk hodi garante rekursu sira-ne’ebé sustentável,” nia dehan.
Nia hatutan, Timor-Leste sei iha pozisaun di’ak-liu hodi halakon moras póliu, sarampu, rubéola, no tétanu maternu no neonatál no bele responde ho efetivu ba ameasa saúde foun sira.
Adjuntu Reprezentante Programa, UNICEF Timor-Leste, Teija Vallandingham, hatutan tan programa vasinasaun sira kontribui ona maka’as hodi proteje labarik sira hasoru moras grave hanesan sarampu, polio no tétanus.
“Planu sei ajuda ami mobiliza fundu sira, aloka orsamentu sira ho matenek, no garante sustentabilidade hosi imunizasaun iha tinan hirak tuir mai,” nia hateten.
Nia subliña, papél UNECF nian fornese apoiu tékniku no finanseiru ba dezenvolvimentu planu nian no garante katak vasina sira, ekipamentu kadeia malirin nian no fornesimentu esensiál sira to’o ba komunidade hotu-hotu maske sira-ne’ebé izoladu liu.
Responsável ne’e husu ba OMS atu fornese orientasaun téknika esensiál ba Aliansa Vasina hodi garante asesu ba vasina seguru no baratu, nune’e hametin sistema imunizasaun iha TL.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Xiemenes

