Top

Xanana solisita povu Vikeke prepara aan ba Eleisaun Kámara Munispál 2027

Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão. Imajen TATOLI/Francisco Sony

VIKEKE, 05 Outubru 2025 (TATOLI)—Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão  solisita povu Vikeke atu prepara aan ba Eleisaun Kámara Munisipál iha 2027.

“Governu sentrál iha Dili atu haree hotu problema iha territóriu Timor tomak ne’e susar tebetebes. Tan ne’e, Governu loke luan ba desentralizasaun no poder lokál. Nune’e, ba tinan 2027 ita sei iha eleisaun ba munisipál maibé Governu sei avalia munisípiu ne’ebé preparadu ona. Tan ne’e, Vikeke tenke prepara aan simu desentralizasaun no podér lokál. Se seidauk preparadu la partisipa eleisaun tanba eleisaun munisipál la’ós ba munisípiu hotu-hotu dala ida,” Kay Rala Xanana Gusmão hateten iha Postu Administrativu Vikeke, Munisípiu Vikeke, Domingu ne’e.

Xefe Governu esplika rekizitu preparasaun ba desentralizasaun no poder lokál mak ema ne’ebé hatene ka’er osan (finansa), prepara  ema ne’ebé kaer administrasaun di’ak, tenke iha ema ne’ebé kria planu ba munisípiu no prepara enjiñeiru sira-ne’ebé di’ak hodi haree ba asuntu infraestrutura iha munisípiu sira.

“Kondisaun mínima sira-ne’e Governu haree katak munisípiu ne’e prenxe ona ka lae, hafoin   entrega ba munisípiu hodi partisipa eleisaun munisipál. Tanba ne’e, ha’u aviza ba xefe suku, administradór postu no prezidente autoridade munisipál kuandu imi iha ona Governu lokál, sei iha parlamentu iha munisípiu hodi aprova orsamentu,” nia hato’o.

Notísia relevante: “Prienxe eleisaun kámara munisipál, infraestrutura bázika indikadór importante”  

Nia dehan, bainhira munisípiu akontese ona eleisaun munisipál programa sira hanesan bee, eletrisidade no estrada autoridade sira diskute de’it ona iha munisípiu.

Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste (KRDTL) artigu 72 hateten katak estabelesementu podér lokál parte husi loke dalan ba kriasaun lei tolu hanesan lei númeru: 23/2023, loron 10 novembru, sei regulariza implementasaun podér lokál no desentralizasaun administrativa, lei númeru: 16/2023, loron 31 maiu, kona-ba finansa munisipál sei regulariza maneira hotu utilizasaun orsamentu no lei númeru: 22/2021, loron 4 novembru, kona-ba eleisaun munisipál sei regulariza mekanizmu eleisaun ba membru asembleia no prezidente autoridade munisipál.

Antes ne’e, Governu aprova rezolusaun númeru: 11/2019, 13 marsu, kona-ba ezekusaun estratéjia desentralizasaun administrativa no instalasaun órgaun reprezentativu podér lokál ne’e, bazeia ba Konstituisaun RDTL artigu 5 mak hanesan;

  1. Determina Estadu respeita organizasaun territoriál, prinsípiu desentralizasaun iha administrasaun públika no instalasaun órgaun reprezentativu podér lokál, ne’ebé sei benefísia aprovasaun kalendarizasaun asaun nian;
  2. Lei-oan mak hatuur no hametin karaterístika eskalaun oinoin rai-laran nian, no mós kompeténsia administrativa órgaun sira-ne’e nian;
  3. Oé-Cusse Ambeno no Ataúro, sira hetan tratamentu administrativu no ekonómiku espesiál.

Aleinde ne’e, bazeia ba Konstituisaun RDTL Artigu 72 (kona-ba Podér lokál) ne’ebé haktuir;

  1. Sei harii kbiit lokál ho ema ne’ebé koletivu iha rai-laran ne’ebé iha órgaun reprezentativu, ho kna’ar atu organiza partisipasaun sidadaun idak-idak nian kona-ba solusaun problema rasik iha sira-nia komunidade no atu promove dezenvolvimentu lokál, no la afeta partisipasaun Estadu nian;
  2. Organizasaun, kompeténsia, funsionamentu no kompozisaun órgaun kbiit lokál nian sei define tuir lei.

Entretantu, OJE 2025 ne’ebé aloka ba munisípiu sira iha territóriu nasionál ne’e kada munisípiu hetan millaun $7 hodi utiliza ba atividade hotu iha munisípiu sira no prepara ba prosesu implementasaun desentralizasaun administrativa no podér lokál.

Jornalista: Vitorino Lopez da Costa

Editór: Xisto Freitas da Piedade

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!